Paduarsana

Berbagi Tentang Semua Hal

Monthly Archives: August 2012

Penjor Galungan


Bali Post- GALUNGAN pastika idéntik pisan sareng sakatah sarana sané kekinkinang antuk umat hindu ring sajebag pulo Bali. Silih tunggil sarana sané patut wénten ri kala rahinan Galungan saha nyihnayang ring Bali krama sedek nglaksanayang rahinan Galungan lan Kuningan inggih punika kawéntenan Pénjor sané katancebang ring soang-soang pamesun umah inggih punika kapasang ring sisi tengen pamesun umah krama Hindu Bali tur lengkungannyané maarep ka margi satata makanten ngiasin sadoh margi sané kalintangin inggih punika ring Kota miwah ring désa pakraman pamekasnyané ring Bali.

Rahinan Galungan sajeroning awarsa rauhnyané ping kalih. Galungan sané jagi kalaksanayang mangkin puniki rauh nepet ring tanggal 29 Agustus. Soang-soang krama hindu sampun ngawit makinkin sarana sané pacang kabuatang. Boya krama kémanten, para dagangé taler sampun makanten mataki-taki nyayagayang dagangan sarana ring tokonnyané. Dagangan sané katah makantén katanjang wantah sarana pabuat lakaran Pénjor minakadi tiing lan janur.

Umat Hindu ring Bali ri kala pacang nyanggra tur nampek rahinan Galungan lan Kuningan pastika ibuk nginkinang saha makarya sakatah pabuat upacara. umpaminipun makarya Pénjor Galungan. Lumrahnyané kramané pinih riin nyayagayang sakatah sarana sané kabuatang saha daging Pénjor minakadi sarana utama Tiing dawa sané memuncuk melengkung, Ambu, pala bungkah (kaséla sarwa umbi-umbian), pala gantung (kelapa, ketimun, pisang, jagung, padi, miwah sarwa sasanganan, tebu, plawa (don-donan), busung, janur miwah sané lianan. Yéning ring désa lakaran makarya Pénjor kantun dangan antuk molihang santukan prasida ngalap ring tegalan, saihang ring kota krama méweh molihang santukan akedik kantun wénten tegalan, makasami mesti numbas. Sesampun sakatah sarana sané kanggén jangkep wau kramané makarya Pénjor.

Pénjor pinaka simbol utawi kabaos niasa sajeroning nyihnayang rasa bakti majeng Ida Sang Hyang Widhi Wasa. Manut Madé Mangku Budiarta, Pénjor kaanggen lambang utawi niasa.

“Masang pénjor ri kala wénten upacara matetujon nyinahang rasa bakti majeng Ida Sang Hyang Widhi Wasa sajeroning prabawannyané dados Hyang Giripati. Pénjor sané kabuat antuk tiing tegeh sané malengkung pinaka niasa gunung sané pinih tegeh pinaka genah sané pinih suci. Gunung niasa Lingga Cala pinaka genah Siwa Mahadéwa. Mawit saking Pénjor puniki, krama hindu ring Bali prasida nyinahang rasa bakti majalaran antuk ngaturang asil pamupon tegalan minakadi entik-entikan, pala bungkah, pala gantung, pala wija miwah sané lianan,” baosnyane.

Pénjor Galungan lumrahnyané kekaryanin olih krama arahina sadurung rahina Galungan inggih punika ri kala rahina Anggara wuku Dungulan utawi kaloktah pinaka rahina Penampahan Galungan. Ri kala punika kramané sajabaning ibuk maébat taler makarya Pénjor.

Pénjor sané wénten ring Bali sujatinné wénten kekalih soroh inggih punika Pénjor upacara miwah Pénjor hiasan. Pangawitnyané wantah wénten Pénjor upacara inggih punika Pénjor sané dagingnyané jangkep madaging sarwa asil pamupon tegalan sané kanggén punika soang-soang madué semerti, minakadi Tiing pinaka niasa Hyang Brahma. Plawa niasa Hyang Sangkara. Janur niasa Hyang Mahadéwa. Kelapa niasa Hyang Rudra. Pala bungkah lan pala gantung niasa Hyang Wisnu. Tebu niasa Hyang Sambu. Kobér (kain putih) niasa Hyang Iswara. Pénjor taler kanggén ri kala wénten upacara piodalan ring pura-pura, miwah ring merajan.

Nanging ninutin kakebat masa malih wénten Pénjor hias sané kanggén ri kala wénten acara-acara resmi, sakadi upacara penyambutan tamu negara, acara kulawarga minakadi penyambutan tamu kehormatan, seminar, pawiwahan, pésta kesenian, peresmian wangunan, penilaian désa miwah acara sané lianan. Pénjor hias lumrahnyané nuwekang widang keindahan mangda kekantenang asri olih para tamiu.

Pénjor upacara sané kanggehang sakral religius nénten jangkep yéning durung kadagingin sanggah sané kawastanin sanggah Ardha Candra. Sanggah punika kekaryanin malakar aji tiing sané sampun masebit raris maulat. Sanggah Ardha Candra wentuknyané wénten kekalih. Wénten sané ring duurné malengkung lan wénten sané mawentuk segi tiga. Wéntuk punika taler madué semerti inggih punika yéning sanggah sané duurnyané malengkung marupa bulan sabit pinaka niasa gunung. Yéning sanggah sané mawentuk segi tiga pinaka niasa Hyang Tri Sakti utawi Tri Wisésa, lambang Brahma, Wisnu, miwah Siwa. Sanggah punika taler kaias nganggén ambu sané masebit.

Tetujon i krama masang Pénjor wantah pinaka swadharma umat Hindu nyinahang rasa bakti majeng ring Ida Sang hyang Widi Wasa sajeroning prabawannyané pinaka Hyang Giripati sané sampun ngicénin kauripan. Pénjor taler pinaka simbol rasa sukman i manusa santukan sampun kaicén kerahayuan lan kasukertan ring jagaté puniki.

Sugihan Jawa Napi Sugihan Bali?


Bali Post- SANTUKAN nginutuin paitungan wuku, akéhan piodalan utawi upacara-upacara ring Agama Hindu rauh nyabran 210 rahina apisan (ngenem bulan apisan). Minakadi rahina Galungan sané jagi rauh puniki jatuh nepet rahina Buda Kliwon wuku Dunggulan tanggal 29/8 sané taler jatuh nyabran 210 rahina apisan.

Suasana Hari Raya Galungan, Sumber: Balikami

Rahina Galungan puniki madué reruntutan mawit saking selai lemeng sadurungnyané sané kawastanin Tumpek Wariga (Tumpek Bubuh). Salanturnyané, limolas rahina sadurung Galungan matepetan sareng rahina Anggara Kliwon, wuku Julungwangi kawastanin rahina Anggarkasih Julungwangi. Ring rahina Buda Pon, wuku Sungsang kawastanin rahinan Sugihan Pangenten, ngenem dina sadurung Galungan ring rahina Wraspati Wagé, wuku Sungsang kawastanin rahina Sugihan Jawa. Salanturyane ring rahina Sukra Kliwon, wuku Sungsang, kawastanin rahina Sugihan Bali. Redite Paing, wuku Dungulan kawastainin rahina Panyekeban. Soma Pon, wuku Dungulan kawastanin rahina Penyajaan. Anggara Wagé, wuku Dungulan kawastanin Penampahan Galungan. Ring rahina Buda Kliwon, wuku Dungulan puniki sané kawastanin rahina Galungan. Benjangnyané, Wraspati Umanis, wuku Dungulan kawastanin Umanis Galungan. Ring rahina Saniscara Pon, wuku Dungulan kawastanin rahina Pamaridan Guru. Rahina Redite Wagé, wuku Kuningan kawastanin Ulihan. Rahina Soma Kliwon, wuku Kuningan rahina Pamacekan Agung. Rahina Sukra Wagé, Wuku Kuningan kawastanin Penampahan Kuningan. Rahina Saniscara Kliwon, wuku Kuningan piniki sané kawastanin rahina Kuningan. Salanturnyané pamuput reruntutan rahina Galungan lan Kunigan sané jatuh ring rahina Buda Kliwon, wuku Pahang kawastanin Pegat Uwaka. Ring rahina punika, makasami rahina reruntutan Galungan sampun usan kalaksanayang.

Ring Rahina Buda Pon, wuku Sungsang sané kawastanin rahinan Sugihan Pangenten puniki madué teges ngentenin, ngélingang malih mangda krama prasida ngeret indria, nénten malaksana sané boya-boya. Mawit Sugihan Pangenten ngantos Buda Kliwon Pahang kawastanin Nguncal Balung. Nguncal Balung tegesnyané ngicalang pikayunan sané nénten becik santukan keni gegodan Sang Kala Tiga. Sang Kala Tiga antuk wujudnyané pinaka Purusa (Kala Rudra) taler wujudnyané pradana (Durga Murti) mangda prasida mawali somia. Santukan punika, ri kala Nguncal Balung puniki nénten dados ngambil pakaryan minakadi ngwangun umah (jero), ngwangun sanggah utawi merajan, miwah nglaksanayang upacara pawiwahan.

Sinalih tunggil cara anggén nyujuh tetujon sané kaaptiang rikala Sugihan Pangenten inggih punika Nglawang utawi nyolahang barong tur mailehan ring wewidangan désa adat. Ri kala punika, Déwa Tri Murti ngripta para Bhuta Kala. Déwa Brahma dados Topeng Bang, Déwa Wisnu dados Telek, Déwa Siwa dados Barong. Makasami barong puniki sané kairingang tur kasolahang ri kala Nglawang.

Arahina risampuné Sugihan Pangenten kawastanin Sugihan Jawa sané jatuh ring rahina Wraspati Wagé, wuku Sungsang. Benjangnyané ring rahina Sukra Kliwon, wuku Sungsang kawastanin rahina Sugihan Bali. Sugihan Jawa mateges nyuciang Bhuana Agung (makrokosmos) mawit saking sekala miwah niskala sané kaniasayang antuk nglaksanayang pamuspan ring genah-genah suci rumasuk ring merajan. Yéning Sugihan Bali mateges nyuciang Bhuana alit utawi angga sarira antuk nglaksanayang panglukatan majeng angga sarirané. Lianan nglaksanayang penglukatan, taler kalaksanayang bakti Yoga sané matetujon ngicénin katreptian pikayunan.

Kantun akéh krama Hindu ring Bali sané bimbang yéning sampun maosang pacang nglaksanayang Sugihan. Krama Bali kantun bimbang Sugihan sané cén pacang kalaksanayang. Sugihan Bali napi Sugihan Jawa? Wénten sané maosang mangda nglaksanayang Sugihan Jawa santukan keturunan saking Kerajaan Majapahit (Jawa) tur wénten taler sané maosang mangda nglaksanayang Sugihan Bali santukan keturunan wong Bali asli. Napiké yakti sakadi punika?

Sujatinipun cawisannyané sampun kaunggahang ring sajeroning Lontar Sundarigama sakadi puniki, “Sungsang, wrehaspati Wagé ngaran parerebuan, sugyan jawa kajar ing loka, katwinya sugyan jawa ta ngaran, apan pakretin bhatara kabeh arerebon ring sanggar mwang ring parahyangan, dulurin pangraratan, pangresikan ring bhatara saha puspa wangi. Kunang wwang wruh ing tattwa jnana, pasang yoga, sang wiku angarga puja, apan bhatara tumurun mareng madyapada, milu sang Déwa pitara, amukti bante anerus tekeng galungan. Prakerti nikang wwang, sasayut mwang tutwan, pangarad kasukan ngaranya.

Sukra Kliwon, sugyan Bali, sugyan ing manusa loka, paknanya pamretistan ing raga tawulan, kewala sira apeningan anadaha tirta panglukatan, pabersihan ring sang Pandita”.

Tegesipun inggih punika : ri kala wuku Sungsang, rahina Wraspati Wagé Sungsang kawastanin parerebuan utawi Sugihan Jawa sané kategesang nyuciang Bhuana Agung (makrokosmos) olih krama. Kawastanin Sugihan Jawa santukan pinaka rahina suci majeng para Bhatara sané kaniasayang antuk nglaksanayang rerebu ring sanggar, parahyangan miwah ring pura-pura siosan, kalanturang antuk nglaksanayang pangraratan miwah pangeresikan. Taler wénten sané nglaksanayang Yoga. Para Pandita nglaksanayang puja pangastawa sané ageng santukan ring rahina puniki Bhatara pacang tedun ka marcapada kairing antuk makasami para Déwa taler leluhur sané jagi nunas aturan sané kaunggahang. Aturan sané kaunggahang inggih punika Sesayut Tutwam utawi sané kasengguh Ngarad Kasukan (penarik kebahagiaan).

Ring rahina Sukra Kliwon Sungsang, kawastanin Sugihan Bali, rahina suci majeng Umat Hindu makasami sané mateges nyuciang angga sarira (mikrokosmos) taler nunas Tirtha Penglukatan ring Ida Ratu Pedanda.

Iraga dados krama Hindu, makekalih rahina Sugihan puniki patut kamargiang manut tegesnyané soang-soang. Sugihan Jawa mateges nyuciang Bhuana Agung utawi makrokosmos. Sugihan Bali mateges nyuciang Bhuana Alit utawi angga sarira. Upacara Sugihan Jawa utawi Siguhan Bali nénten ja kalaksanayang manut keturunan kémanten.

Ring Sugihan Jawa utawi Sugihan Bali sané pacang rauh puniki, kaaptiang majeng para krama mangda prasida ngamargiang pamuspan utawi panyucian ring makekalih rahina puniki. Rahina Sugihan Jawa sané jagi rauh nepet tanggal 23/8, yéning Sugihan Bali nepet tanggal 24/8.

Upacara Ari-Ari di Perantauan


Sebagai umat Hindu yang hidup dirantauan masalah ari-ari saat istri melahirkan merupakan masalah rumit, mau dikubur di rumah kontrakan atau di kost-kostan, belum tentu mendapatkan ijin dari pemilik rumah kontrakan. Jika harus dilarung dilaut atau sungai boleh saja selama mengikuti prosesi yang benar tetapi sebagai orang tua kita tidak tega melakukannya disamping kita tidak dapat melakukan yadnya sesa atau mesaiban sehari-harinya.

Setelah bertanya kesana kemari akhirnya saya mendapatkan masukan dari sahabat-sahabat yaitu menanam ari-ari di sebuah pot bunga. Secara prinsip menanam ari-ari didalam pot dan tanah sama saja yang penting sarana upacaranya. Pot yang saya pilih adalah pot yang cukup besar tujuannya tentu agar ari-ari tersebut tidak menimbulkan bau busuk akibat kurangnya tanah didalam pot.
Proses upacara penanaman ari-ari sebagai berikut:

  1. Plasenta(ari-ari) dicuci dibersihkan, kemudian masukkan kedalam kendi/tempayan dimana didalam kendi atau tempayan tersebut juga diisi: kertas beruliskan A NA CA RA KA DA TA SA WA LA MA GA BA NGA PA JA YA NYA. Tulisan ini bisa dalam bentuk bahasa Bali, Bunga yang harum 5 macam, Duri 5 macam, Rempah-rempah, Misalkan: merica, ketumbar, bawang putih, dll. secukupnya.
  2. Tempayan dibungkus dengan kain putih,
  3. Kemudian di kuburkan di dalam pot yang telah berisi tanah.
  4. Berikan canang sari.

Doa/Mantram yang diucapkan saat mengubur ari-ari adalah: Om lbu Pertiwi rumaga bayu, rumaga amerta sanjiwani, angermertani sarwa tumuwuh si anu (kalau bayi sudah diberi nama sebutkan namanya) mangde dirgayusa nutugang tuwuh.

Artinya: Om Hyang Widhi Wasa dalam manifestasi sebagai pertiwi, penguasa segala kekuatan, penguasa kehidupan menghidupi segala yang lahir/ tumbuh, si anu (nama si bayi) semoga panjang umur.

Letakkan ari-ari yang telah dikubur didalam pot sebelah kanan pintu untuk anak laki-laki dan disebelah kiri untuk anak perempuan.