Paduarsana

Berbagi Tentang Semua Hal

Monthly Archives: September 2012

Nyuciang Angga, Ngicalang Kaletehan


Akéh krama Hindu ring Bali sané bimbang yéning sampun maosang pacang nglaksanayang rahinan Sugihan pinaka reruntutan rahinan jagat Galungan lan Kuningan. Krama Bali kantun bimbang, rahina Sugihan sané cén pacang kalaksanayang. Sugihan Bali napi Sugihan Jawa?

Maosang indik rahinan Sugihan Jawa miwah Sugihan Bali, i raga dados krama Hindu Bali patut nglaksanayng makekalih rerahinan puniki manut tegesnyané soang-soang. Sugihan Jawa jatuh ring rahina Wraspati Wagé, wuku Sungsang. Rahina Puniki mateges nyuciang Bhuana Agung (Makrokosmos) mawit saking sekala miwah niskala sané kaniasayang antuk nglaksanayang pamuspan ring genah-genah suci rumasuk ring merajan. Mareresik ring pura, nglaksanayang rerebu ring sanggar, parahyangan miwah ring pura-pura siosan, kalanturang antuk nglaksanayang pangraratan miwah pamuspan. Ring Rahina Sukra Kliwon, wuku Sungsang kawastanin rahina Sugihan Bali. Rahina puniki mateges nyuciang Bhuana Alit (Mikrokosmos) utawi angga sarira antuk nglaksanayang panglukatan majeng angga sarirané. Lianan nglaksanayang penglukatan, taler kalaksanayang bakti Yoga sané matetujon ngicénin katreptian pikayunan.

Manut Drs. I Ketut Wiana, M.Ag., ring Rahina Sugihan puniki i raga nglaksanayang panyucian taler pabersihan majeng Bhuwana Alit lan Bhuwana Agung.

“Ring Rahina Sugihan Jawa, i raga nyuciang Bhuwana Agung mawit saking mareresik kantos ngaturang bebanten tur nglaksanayang pamuspan. Rahina puniki mapaiketan sareng Tri Hita Karana. Ring Rahinan Sugihan Bali i raga nglaksanayang panyucian majeng angga sarira santukan ring angga i ragané wénten akéh pisan sifat-sifat sané leteh sané patut kabersihang,” baosnyané.

Dané taler maosang, leteh sané wénten sajeroning angga inggih punika kawastanin Dasa Mala minakadi Tandri wantah anak sané sakit-sakitan, Kleda mateges anak sané stata maselselan, Leja wantah anak sané sombong, Kuhaka wantah anak sané brangti, congkak miwah ajum, Metraya wantah anak sané seneng nguluk-uluk anak lianan, Megata wantah anak sané seneng mabaos tan jakti, Ragastri wantah anak sané seneng memitra, Kutila wantah anak sané sering plintat plintut, Baksa Bhuwana wantah anak sané seneng nyakitin sesamenné, Kimbura wantah anak sané madué rasa iri hati.

“Makasami kaletehan punika sané patut kaicalang sajeroning nglaksanayang rahinan Sugihan Bali. Ring rahina puniki, i raga dados nglaksanayang panglukatan ring jero soang-soang, nanging i raga mangda nunas Tirtha Panglukatan majeng Ida Ratu Peranda. Lianan punika iraga taler dados nglaksanayang panglukatan ring genah-genah suci minakadi ring Pura Tirta Empul Tampak Siring,” baos Wiana ngwewehin.

Artikel Olih: Drs. I Ketut Wiana, M.Ag. | Orti Bali – Bali Post

 

 

 

Budaya, Adat, Maagama Hindu?


Inget mangkin iraga iriki pinaka wang Bali anom, polih dumun mirengang pikobetné anak bajang dangin umahé rikala ipun ngeraos kapining mémé utawi mama ipuné. Yéning néntén iwang baan miragi, puniki ipuné ngorahang: “Uduh..uduh Mémé, ngudiangkéh tiang dogén ané tuyuh mejejaitan, matanding canang, mebanten sewai wai an rikala rahinan? To tingalin Mémé, bli wayan, kemu mai maseneng seneng, neked jumah, laut ngéncolang ka metén masaré, suba kéto di subané bangun, ngéncolang ia ka paon, nyampat tusing, apabuin manting bajun ipuné..ngudiangkéh aluh sajan palekadan ipuné dadi anak muani, Mé? Tusing cara tiang lekad dadi anak luh kéné.nganti bungkut asanin bangkiangé matetebasan ngajak busung dogén.., Mébuin pidan men ting bisa jemet ring peplajahan sekolahé, apabuin ngerambang déwék tiangé lakarang ngerereh masa depan ring pekaryanané? Dados papinehang nganti tigang lemeng parindikané ento. Nak pedalem masih anak luhé ento, jegég, anteng pesan ipun nguepin reraman ipuné; tur laut ipun matakén kapining Mémé ipuné. Mé ngudiangkéh buka kéné tetamian iragané wang Bali maagama Hindu iriki? Napikéh iraga né sami maagama Hindu, napi maagama adat, taler napikéh mabudaya, Mé? Laut masaut I Mémé; “Cening Kadék pianak mémé, yening cening matakon buka kéto sinah néntén sida baan mémé negesang sangkaning mémé nak tusing karwan masekolah i pidan. Sawiréh baas jengah déwéké meled uning apang sida baan negesang parindikanné ento, yadiastun akéh gati kekirangané dados manusa, polih iraga ngwacén buku Bhagawad Gita-né.

Dados tetilikan mangkin sangkaning iraga sané polih paplajahan ring sekolahanné puniki patut mapapineh sané kadasarin antuk “Etika, Estetika lan Logika”. Santukan akéhan sané mamargi ring sajeroning adat té ring Bali nak akéhan beru Logikané. Akéh cerik ceriké, truna truniné mangkin marasa lan mapineh; déwék ipuné maagama Hindu sekadi anaké kapaksa santukan lebihan karasayang ipun pamargin adaté tekéning Hinduné; yéning matungkas pamargin ipuné akédik, sinah polih diskriminasi social ipun ring masyarakaté ento. Jakti beneh logikané, adat lan budaya sané lakarang tetep ngajegang Bali lan wang Baliné; Adat lan Budaya pinaka tetamian punika boya ja agama, nanging étika, éstetika lan logika sané metu saking papinehé uli ilu sané patut tetep jaga. Mangkin minab nénten ja akedik truna truniné sané bisa mejejaitan, taler masolah dados pregina. Nanging akéh sané minab lakarang pengeng sangkaning adat sané kaiket olih awig awigé baas “kekeh”. Sangkala wénten anaké ngorahang, Hindu ring Bali kaiket olih awig awig adat lan budaya. Minab akéhan mangkin wang Bali sané masekaya akéh, mabudaya lan nyontohang parisolah adat sané kadasarin baan égo. Minabkéh ical rasa “Lascarya” ri kala mayadnya, taler maagama Hindu? Ring BagawadGita sampun mungguh; “napi ja sané aturang ring Ida (Shri Wisnu) yéning sampun kadasarin manah lascarya, pastika katerima antuk Ida”. Tegarang cingakin lan pinehang akédik; akéhan pamargi awig awig adaté sané “kekeh” punika madasar antuk sinunggil kruna “harus”; napi napi ja apang harus kéné, apang harus kéto. Napikéh ipun I tukang suun ring peken Badungé “harus” ngaryanang prani soda sané tegehnyané a méter? Harus nyediang céléng dadua ring warga banjaré rikala panak ipuné ngantén? Salingkéh minehang kéto, ngrereh jinah ané lakar anggén ipun numbas baas dogén minab ngangsehang yéning asanin sewai wai. Napikéh ulian ngaryanang Badé sané matumpang solas sida lakarang sang atman katerima di kadituan? Ngudiangkéh awig awig adat lan budaya né ngansan ngansan matulihan ring baduur sané ngansan ngansan negehang, nénten taén ring beténan sané pantes anggén sesikut? Nak ulian awig awig adat sané “kekeh” to sané lakarang ngranayang budaya né mamargi madasar “égo” manusané. Sangkala i raga ring Bali minab lakarang beru parisolahé, napikéh jakti-jakti maagama Hindu, agama sané negesang pamargi “Lascarya utawi Tulus Ikhlas” ri kala maagama? Salingkéh minehang parindikané puniki, PHDI ring Bali dogén kakepah dados kalih, ulian pamargi adaté sané kasengguh dresta ring soang soang désa utawi wewengkon i riki sané lebihan “interference”- né ring agama Hinduné, sangkala lakarang ngansan beru “Logika” Hinduné i riki. Nak beneh pasaja lan pelihé sané nénten karwan ento iraga sane ngorahang; nanging yéning sampun maturan kadasarin manah lascarya sinah punika sané jakti Hindu.

Artikel olih: I Madé Suwitra | Bali Post

 

 

 

Perkawinan dan Perceraian Dalam Hukum Adat Bali


Hukum adat Bali mengenal dua bentuk perkawinan, yaitu perkawinan biasa (wanita menjadi keluarga suami) dan perkawinan nyentana/nyeburin (suami berstatus pradana dan menjadi keluarga istri).  Dalam perkembangan selanjutnya, adakalanya pasa­ngan calon pengantin dan keluarganya tidak dapat memilih salah satu di antara bentuk perkawinan tersebut, karena masing-masing merupakan anak tunggal, sehingga muncul bentuk perkawinan baru yang disebut perkawinan pada gelahang. Hal ini menjadi persoalan tersendiri dalam masyarakat Bali sehingga perlu segera disikapi.

divorce

Photo Credit: Iamexpat.nl

Selain perkembangan mengenai bentuk perkawinan, perkawinan beda wangsa yang secara hukum tidak lagi dianggap sebagai larangan perkawinan sejak tahun 1951 berdasarkan Keputusan DPRD Bali Nomor 11/Tahun 1951 tanggal 12 Juli 1951, ternyata masih menyisakan persoalan tersendiri dalam masyarakat, yakni masih dilangsungkannya upacara patiwangi dalam perkawinan yang lazim disebut nyerod.  Hal ini perlu pula disikapi karena hal itu  bertentangan dengan hak asasi manusia dan menimbulkan dampak ketidaksetaraan kedudukan perempuan dalam keluarga, baik selama perkawinan maupun sesudah perceraian.

Sebelum berlakunya Undang-Undang Nomor 1 Tahun 1974 tentang Perkawinan, perkawinan dan perceraian bagi umat Hindu di Bali dapat dikatakan sah apabila dilaksanakan menurut hukum adat Bali (disaksikan prajuru banjar atau desa pakraman) dan  agama Hindu. Sesuai Pasal 2 ayat (1) Undang-Undang Perkawinan, perkawinan bagi umat Hindu di Bali dapat dikatakan sah apabila dilaksanakan menurut hukum adat Bali,  agama Hindu, sedangkan perceraian baru dapat dikatakan sah apabila dilaksanakan di pengadilan negeri sesuai ketentuan Undang-Undang Perkawinan.

Apabila diperhatikan uraian diatas, tampak jelas bahwa Undang-Undang Perkawinan tidak memberikan penghargaan yang seimbang kepada hukum adat Bali dan agama Hindu, dalam hubungan dengan pelaksanaan perkawinan dan perceraian bagi umat Hindu. Ketentuan hukum adat Bali dan ajaran Hindu mendapat tempat yang sepantasnya dalam pelaksanaan perkawinan, tetapi tidak demikian halnya dalam perceraian. Terbukti, perceraian dikatakan sah setelah ada putusan pengadilan, tanpa menyebut peran hukum adat Bali (prajuru desa pakraman) dan ajaran agama Hindu. Akibatnya, ada sementara warga yang telah cerai secara sah berdasarkan putusan pengadilan, tetapi tidak diketahui oleh sebagian besar krama desa (warga) dan tidak segera dapat diketahui oleh prajuru desa pakraman. Kenyataan ini membawa konsekuensi kurang baik terhadap keberadaan hukum adat Bali dan menyulitkan prajuru desa dalam menentukan swadharma atau tanggung jawab krama desa bersangkutan.

Berdasarkan fakta-fakta di atas maka Pasamuhan Agung III Majelis Utama Desa Pakraman Bali memutuskan sebagai berikut.

  1. Upacara patiwangi tidak dilaksanakan lagi terkait dengan pelaksanaan upacara perkawinan.
  2. Bagi calon pengantin yang karena keadaannya tidak memungkinkan melangsungkan perkawinan biasa atau nyeburin (nyentana), dimungkinkan melangsungkan perkawinan pada gelahang atas dasar kesepakatan pihak-pihak yang berkepentingan.
  3. Agar proses perceraian sejalan dengan proses perkawinan, maka perceraian patut dilaksanakan dengan ketentuan sebagai berikut:
  • Pasangan suami istri  yang akan melangsungkan perceraian, harus menyampaikan kehendaknya itu kepada prajuru banjar atau desa pakraman. Prajuru wajib memberikan nasihat untuk mencegah terjadinya perceraian.
  • Apabila terjadi perceraian maka terlebih dahulu harus diselesaikan melalui proses adat, kemudian dilan­jutkan dengan mengajukannya ke pengadilan negeri untuk memper­oleh keputusan.
  • Menyampaikan salinan (copy) putusan perceraian atau akte perceraian kepada prajuru banjar atau desa pakraman. Pada saat yang bersamaan, prajuru banjar atau desa pakraman menyarankan kepada warga yang telah bercerai supaya melaksanakan upacara perceraian sesuai dengan agama Hindu.
  • Prajuru mengumumkan (nyobyahang) dalam paruman banjar atau desa pakraman, bahwa pasangan suami istri bersangkutan telah bercerai secara sah, menurut hukum nasional dan hukum adat Bali, sekalian menjelaskan swadharmamantan pasangan suami istri tersebut di banjar atau desa pakraman, setelah perceraian.

 4. Akibat hukum perceraian adalah sebagai berikut.

  • Setelah perceraian, pihak yang berstatus pradana (istri dalam perkawinan biasa atau suami dalam perkawinan nyeburin) kembali ke rumah asalnya dengan status mulih daa atau mulih taruna, sehingga kembali melaksanakan swadharma berikut swadikara-nya di lingkungan keluarga asal.
  • Masing-masing pihak berhak atas pembagian harta gunakaya (harta bersama dalam perkawinan) dengan prinsip pedum pada (dibagi sama rata).
  • Setelah perceraian, anak yang dilahirkan dapat diasuh oleh ibunya, tanpa memutuskan hubungan hukum dan hubungan pasidikaran anak tersebut dengan keluarga purusa, dan oleh karena itu anak tersebut mendapat jaminan hidup dari pihak purusa.

Sumber: Keputusan Majelis Utama Desa Pekraman Bali(MUDP)