Paduarsana

Berbagi Tentang Semua Hal

Monthly Archives: August 2012

Neraka Loka


Napi kémanten sané kalaksanayang olih parajanané sampun majanten pisan makta pikolih, pikolih punika wénten sané becik lan wénten sané nenten becik. Pikolih sané becik jagi ngw`hin bagia, sané nénten becik jagi ngwéhin kasengsaran. Mawinan parajanané sané ngaptiyang kauripané mangda ngamolihang bagia, sampun majanten pisan mangda parilaksananné becik. Napi kémanten sané kalaksanayang jagi wénten bekasné sané nénten prasida kacingak, punika sané kabaos ”wasana”. Sajeroning cakepan suci Wrhaspati Tattwa (3) kabaos: ”Wasana ngaranya ikang karma ginawening janma ihatra, ya ta bhinukti phalanya ring paratra ri janmanya muwah, yan ahala, yan ahayu, asing phalanya, kadi angganing udyun mawadahning hinggu, huwus hilang hingunya, ikang dyun inasahan pinaha lilang kawekas, taya ambenya, gandhanya rumaket irikang dyun, ndah yatika wasana ngaranya”. Punika mateges wasana wantah parilaksana sané sampun kalaksanayang ring jagaté, jadmané jagi nandakin asil parilaksananné ring genah sané lian, sajeroning kauripané sané pacang rauh, pikolih becik utawi nénten becik, napi kémanten parilaksana sané kalaksanayang, jagi mapikolih asil, punika kaimbayang sakadi payung sané kadagingin menyan yadiastun menyanné sampun telas lan payukné kabersihin nangin tetep kémanten ambun menyanné sané neket ring payuké, puniki sané kabaos wasana.

Asapunika kawiyaktiane asil parilaksana parajanané katandakin sajeroning kauripan sané pacang rauh utawi katandakin sajeroning jagat sané lian, ring Swargaloka utawi ring Nerakaloka. Kauripan sang Atma sajeroning nagingin Dasendrianné, sajeroning punika sang Atma punika kantun kaiket olih wasana, iketan daging jagaté punika sané ngabengin sang Atma masikian sareng Paramatma. Yéning sampun prasida sang Atma ngicalang sané ngambengin punika. Sang Atma sané durung prasida ngicalang iketan punika, sang Atma magenah ring Nerakaloka, i rika sang Atma nandakin kasengsaran, kasengsaran punika katandakin ngawit sang Atma matilar saking angga sarirané, pamargin sang Atma ngalintangin sembilan margi sané kabaos margasanga.

Margasanga inggih punika, yan Sanghyang Atma ngalintangin netra kiwa-tengen Garuda agung sané pacang kapangguh. Yan Sanghyang Atma ngalintangin ronging srotendria utawi irung semut mrengus sané pacang kapanggih tur maminta rarapan. Yan ngalintangin Strotendria utawi karna asu yaksa sané pacang kapangguh tur maminta rarapan. Yan ngalintangin cangkem titigonggang sané pacang kapangguh. Yan ngalintangin upastha bawi agung sané pacang kapangguh tur maminta rarapan. Yan ngalintangin bhaga punggalan raksara nyebak sané pacang kapangguh tur aminta rarapan. Yan Sang Hyang Atma ngalintangin ronging roma awak padang taji sané pacang kapangguh saha aminta rarapan. Wénten malih asiki pamargi sane kabaos becik inggih punika yéning Sang Hyang Atma ngalintangin Siwaduara utawi ubun-ubun. Siwaduara wantah margi sané becik sajeroning nyikiang sareng Paramata.

Yéning sang Atma nénten prasida masikian sareng Paramatma, sang Atma magenah ring Nerakaloka, sajeroning kasengsaran puniki kabédayang dados patpat inggih punika, Atmaneraka sané polih kasengsaran ring Nerakaloka. Atma pragalba atma sané polih kasengsaran krana sajeroning kauripan banget bani. Atma tunabayu atma sané polih kasengsaran krana sajeroning kauripané banget lemah sajeroning paminehné lan parilaksananné. Atma pasangsa atma sané luhur parilaksananné, prasida masikian sareng Paramatma.

Puniki wénten kasengsaran sané katandakin olih sang atma manut lontar Bhimaswarga. Atma wwang sinadak, walyan sinadak dening Bhuta Jreng lan Bhuta Mrecu, Rare kang sinadak, tekap ibunya. Atma Jreng, mamidanda atmaning wwang wadu atinggal kapatibratan, satya laki, manadi Ceti ala, amangguh lara phalanya. Atmaning wwang kakung tan klaring wadon, atmaning wwang wadon dan klar ring kakung, sarat amikul lan nyuun celebongkak lan danggul biu. Atmaning wwang wadon bekung, kapaweh bijak dening Bhuta Mrecu.

Puniki wénten malih kasengsaran manut Lontar Gaguritan Japatuan. Atmaning wadon tan pasuta asangga lawan Sang Kaung Agung. Atmaning wwang mapawarangan makedengan ngad, lanang-wadon ngedeng ngad, didanda dening Sang Suratma. Atmaning wwang Kakung lan wadon jalir, sinulut upastha lan bhaganya, dening Bhuta Naya. Atmaning wwang angrapu kadangnya, dinutdut bolnya dening Sang Jogormanik. Atmaning wwang aburu, sinerokot dening liman. Atmaning wwang maolahan lan jagal, didanda dening Bhuta Celeng. Atmaning wwang malukong ring tajen, dinanda dening Bhuta Langgeng. Atmaning wwang anunjel umah, dinanda dening Bhuta Bangras. Atmaning wwang anyakiti buruan, ginawe aswa dening Bhuta Jreng. Atmaning wwang memaling nasi, dinanda dening Bhuta Wirosa. Atmaning atatulak, makurusnya awaknya, mapan satata nulak jotan, dinanda dening Sang Jogormanik.

Sané kawedar baduur punika wantah conto sang Atma sané polih kasengsaran ring Nerakaloka, sang atma nénten mung magenah ring Nerakaloka utawi Swargaloka kémanten. Yaning sang Atma parilaksananné prasida ngaluhurang, ipun prasidan nyujur sané kabaos Nirbanapada utawi Moksa.

Olih: I Nengah Konten | Bali Post, 05 Februari 2012.

 

 

 

Jagal


RING panegara India wénten Sanyasin, dané kabaos kantun anem, Turmaning dané prasida ngalaksanayang patapan, malarapan sangkaning matapa, dané prasida ngamolihang sané kabaos aji mandraguna, aji mandraguna punika prasida kaanggén ngeseng napi kémanten, risampuné dané bendu, sangkaning madué aji mandraguna punika ngawinang manahné garjita, dané napkala nganggé aji mandraguna punika. Risedek dané masandekan ring soring taru ageng ring telenging wana, ring taru ageng wénten apasang induk paksi sané medem ring bengbengané, sinalih tunggil anak paksi punika ngamedalang bacin, bacinné punika nibénin prabu Sang Sanyasin, banget pisan bendun Sang Sanyasin punika, dané memastu paksi punika mangda dados abu makasami.

Sadina-dina Sanyasin punika gaginané ngidih-ngidih ngiterin désa sawewengkon wana punika. Sajeroning ngidih-ngidih dané matemu sareng anak istri, anak istri punika sedek ngupapira Ajinné sané sungkan rahat, ipun banget sabar ngupapira, yéning imbayang sakadi ngaturang sesajén. Rikala punika Sanyasin ngarauhang pinunasé: “Jero anak istri icénin titiang nunas ajumput ajengan punika.” Anake istri punika mabaos: “Alon-alon dumun, titiang kantun ngupapira Ajin titiangé”. Krana sué pinunasné nénten kadagingin, Sanyasin punika nénten sabar ngantosang, sajeroning manahné dané mabaos: “Anak istri yéning nénten kadagingin pinunas titiangé awas! Tiang jagi masmi makasami kulawarga puniki sakadi paksi punika”.

Anak istri punika ngararianang pakaryanné, lan nganampekin Sanyasin punika. “Napi pangandikané? Masmi? Ampurayang dumun, titiang nénten prasida kabasmi sakadi paksi punika”. Sanyasin marasa heran sajaeroning pikayunané, napi ngawinang anaké istri punika uning daging manah titiangé?, asapunika pangandikan Sanyasin sajeroning pikayunané. Sanyasin punika nyingak kawéntenan anake istri punika. Anak istri punika wantah kulawarga biasa. Ngandika Sanyasin punika: “Titiang nunas ampura, wantah kengin ngarauang saking napi ngamolihang kaweruhan sakadi punika?” Titiang ngamolihang kaweruhan punika saking jagal sané wénten ring pasar, sawetara dohné apetimpugan saking iriki, praciri jagal punika déwékné gempal, wetengné buncit, kulitné selem, prarainné kusam nika sampun ipun, patut aguron-guron sareng ipun,” baos anak istri punika.

Nénten perarianan rasi Sanyasin ngalanturang pamargi nyujur pasar punika. Kacingak olih Sanyasin sajeroning pasar, sinalih tunggil jagal sané pinih kusam. Raris Sanyasin nampekin jagal punika. “Jro dados tiang nyelag atur matakén.” “Rarisang jero, wénten napi ring padekan titiangé”. “Patut jro dados guru ring anaké istri sané jeronne punika?” Patut pisan sajeroning puniki titiang kantun sami-sami malajahang déwék. Wénten napi sareng ipun”. “Nénten wénten napi-napi, manah titiangé jagi sareng maguru sareng jro. Napi rahasiané?” “Cutetné titiang makarya puniki wantah kaanggén mayadnya (persembahan) majeng ring Ida Sanghyang Widhi”. Sanyasin punika bengong mirengan baos jagal punika sané banget ringkes pisan. Sanyasin nunas mapamit.

Sajeroning ngalanturang pamargi, Sanyasin punika kagaok malih. Nyingakin wénten sayémbara ngaruruh jodoh sajeroning putri raja. Kacingak sané kacumpuhin olih puti raja punika wantah Sanyasin. Sanyasin sané kacumpuhin punika nénten prasida nagingin pinunas putri raja punika, dané masusupan ngaranjing sajeroning wana. Sanyasin tokoh carita puniki ngaruruhin Sanyasin punika, ring telengin wana, dané prasida manggihin Sanyasin sané kacumpuin olih putri raja punika. Sanyasin tokoh carita matakén : “Hai kawan, napi ngawinang jodoh sané listuayu punika katolak”. Sanyasin sané kacumpuin nyaurin pitakénné : “Napi gunanné makasami punika, kalistuayuan, arta punika kabaos maya. Yéning dados Sanyasin, dados Sanyasin sané sejati. Utawi yéning dados parajana, dados parajana sane sejati.”

Carita baduur punika wantah sasuluh sajeroning kauripané punika, kabaos olih jagal punika: “Makarya wantah kanggén Mayadnya (persembahan) majeng ring Ida Sanghyang Widhi”. Riampuné presia konsep punika anggén dasar sajeroning makarya, medal karendahan hati nénten medal kaangkuhan, kaangkuhan wantah wénten sajeroning sané ambisi ring pakaryan.

Carita Olih: I Nengah Konten, Katerbitin Olih: Bali Post, 15 Agustus 2012.

Galungan Dalam Pandangan Leluhur Bali


Sampai saat ini makna Hari Raya Galungan adalah kemenangan dharma melawan adharma. Pelajaran agama Hindu di sekolah mengatakan bahwa hari raya Galungan adalah peringatan kemenangan dharma melawan adharma, Banyak artikel,buku,media cetak dan elektronik menyatakan hal yang sama mengenai makna Galungan.  Penjelasan ini menutup interpretasi lain terhadap hari raya Galungan. Memang demikianlah tujuan pelajaran agama: membangun ”kebenaran” dogmatis yang berujung kepada terciptanya kebenaran tunggal/universal. Akhirnya, pandangan-pandangan lokal atau asli mengenai hari raya Galungan harus dibuang.

Sebuah buku yang menarik berjudul ”Sadri Returns to Bali” mengungkapkan pandangan orang Bali yang sangat murni (asli dan khas, lokal) tentang hari raya Galungan di sebuah desa pertanian yang damai. Pandangan yang dikemukakan dalam bentuk cerita dalam buku tersebut sama sekali belum ”dicemari” atau ”dikacaukan” oleh pandangan menurut agama Hindu mengenai Galungan. Buku itu mengisahkan seorang anak yang diberi nama Sadri. Ia telah meninggal beberapa tahun yang lalu. Pada hari raya Galungan (ini) ia kembali ke desanya, menjumpai keluarganya (ayah, ibu, saudaranya, dan neneknya). Ia bisa melihat, mengalami, ikut serta, apa yang dilakukan oleh keluarganya dan orang-orang di desa itu menjelang dan selama perayaan Galungan. Tetapi keluarganya dan orang-orang di desanya sama sekali tidak melihat Sadri. Walaupun demikian, keluarga Sadri dan orang di desa itu percaya bahwa Sadri dan leluhur-leluhur yang telah meninggal kembali ke keluarga masing-masing pada saat hari raya Galungan.

Pandangan tersebut sangat kuat berakar dalam batin orang Bali. Namun setelah dimasukkannya dogma-dogma Hindu soal ”kemenangan dharma atas adharma” pandangan asli atau lokal khas Bali mengenai Galungan hanya menjadi kebenaran kelas dua. Lambat laun, pasti akan lenyap lalu kisah Sadri sama sekali akan hilang dan Galungan dipahami dengan isi baru. Sebelum pandangan baru menghilangkan pandangan asli atau lokal terhadap Galungan, sebagaimana diungkapkan dalam buku ”Sadri Returns to Bali”, perlu kiranya kita menyimaknya dengan baik untuk menemukan jati diri sebagai orang Bali. Agar tidak terjadi kekeliruan yang dibiarkan. Lalu tafsir mana mengenai ”arti Galungan” yang dipilih adalah hak siapa saja.

Galungan jika ditafsirkan sebagai perayaan kemenangan dharma atas adharma tentu saja ”latah” dan suatu cara misionaris Hindu di masa silam melakukan adaptasi agar secara politik agama ini, bisa hidup di Bali. Kita menyayangkan, Hindu yang masuk Bali telah menggusur berbagai khazanah asli dan lokal yang telah sejak lama hidup di Bali. Keadaan ini semakin mengkhawatirkan ketika Hindu dijadikan lembaga birokrasi yang makin rumit dengan tatanan sosial berupa ”warna” yang sebenarnya tidak jauh beda dengan sistem kelas sosial dalam sejarah perkembangan kapitalisme. Lembaga-lembaga agama Hindu beroperasi di Bali dan bertugas memurnikan Hindu dari ”polusi” pandangan-pandangan atau praktik-praktik lokal/asli. Batas dibuat antara ”adat” dan ”agama”. ”Adat” ditempatkan di bawah ”agama”. Tetapi ironisnya konsep ”desa adat” tetap dipertahankan. Hal ini hanya bisa dimengerti berdasarkan sudut pandang hegemoni.

Pandangan lokal/asli mengenai hari raya Galungan adalah berkaitan dengan siklus pertanian di Bali. Panen di Bali setidaknya bisa dilakukan enam bulan sekali. Padi bali yang usianya enam bulan (jauh sebelum dikenal Revolusi Hijau) dan palawija yang ditanam di sawah ketika musim kemarau, datang enam bulan sekali. Di samping itu, ada tanaman pertanian yang bisa dipanen setiap tahun, seperti buah-buahan. Sementara kelapa atau pisang bisa didapat sepanjang tahun. Karena orang Bali yang hidup pada suatu masa mewarisi sawah, kebun, bibit, cara bercocok tanam dan cara mengolah hasil pertanian dari para leluhur, maka bertepatan dengan hari raya Galungan yang dirayakan setiap 210 hari atau enam bulan (Bali), leluhur-leluhur itu diberi penghormatan. Pada saat hari raya Galungan orang Bali mempersembahkan pesta yang meriah dan segala makanan yang diolah dari hasil pertanian dan tentu saja hasil pertanian itu sendiri kepada leluhur yang seperti Sadri, pada saat Galungan return to Bali.

Sama sekali, secara pandangan lokal/asli, Galungan di Bali tidak melibatkan Tuhan atau dewa-dewa Hindu. Kepercayaan orang Bali yang asli, dengan demikian, bukan pada Tuhan atau dewa tetapi berpusat kepada leluhur dan kekuatan ”gaib” serta dunia lain yang berdampingan dengan dunia orang Bali sehari-hari. Tuhan dan dewa-dewa adalah pandangan baru yang dibawa oleh agama Hindu ke Bali. Pandangan mengenai dewa-dewa Hindu kemudian digunakan untuk memetakan Pulau Bali atau ”mengapling” Pulau Bali ini, pada masa silam, untuk dijadikan ”rumah baru” dewa-dewa Hindu dari India, yang diwujudkan menjadi dewata nawa sanga dan pulau ini diumpamakan sekuntum bunga teratai. Konsep kaja dan kelod, sejak pemetaan itu terjadi makin dikacaukan. Orang Bali menggunakan dua konsep ”mata angin” yang berbeda, menurut posisi desa mereka terhadap ”gunung” dan ”laut”, dan di beberapa tempat di Bali, di Kabupaten Buleleng, misalnya, menciptakan kebenaran baru yang bertolak belakang dengan kebenaran lama dalam hal konsep ‘kaja” dan ”kelod”.

Masuknya Hindu ke Bali mengambil alih perayaan Galungan yang digunakan untuk mengemas konsep baru yang berasal dari ajaran Hindu. Walaupun demikian, pandangan lokal mengenai Galungan sebenarnya tetap dipertahankan di desa-desa di Bali. Perayaan Galungan adalah membagi kebahagiaan orang yang masih hidup karena hasil panen yang baik kepada para leluhur yang berjasa. Jadi, arti hari raya Galungan bukanlah kemenangan dharma melawan adharma yang sangat politik tetapi lebih sebagai upacara berbagi kegembiraan karena hasil panen baik. Pada hari raya Galungan ini para leluhur orang Bali, sebagaimana halnya dengan Sadri kembali ke Bali dan orang Bali tentu saja menyiapkan diri dan menyambutnya dengaan ”pesta” persembahyangan Galungan.

Sumber: Bali Post |Galungan..”Sadri Returns to Bali”. Oleh: I Wayan Artika, Dosen Undikhsa Singaraja