Paduarsana

Berbagi Tentang Semua Hal

Category Archives: Orti Bali

Lomba Makarya Penjor Galungan


Bali Post – KRÉATIVITAS sajeroning malaksana ring widang seni boya wantah prasida kalaksanayang ring sakatah widang seni kémanten, minakadi ring seni lukis, patung, kerajinan miwah seni sané lianan. Seni Kréativitas taler prasida kalaksanayang ring sakatah widang lianan. Silih tunggilnyané lomba sané kalaksanayang mapaiketan sareng rahinan galungan inggih punika lomba makarya Pénjor sané taler parikrama sané kaselehin becik tur positif.

Pénjor wantah sarana upakara sané mesti wénten ri kala umat hindu pacang nyanggra rahinan Galungan miwah rahinan sané siosan. Pénjor malakaran Tiing, madaging hiasan Plawa, Kelapa, Sampian Jaitan saking janur, Busung, Ambu miwah lakaran lianan. Lumrahnyané, Pénjor pacang kapasang kalih rahina utawi arahina sadurung Galungan ring pamesun pekarangan umah ring Bali. Ri kala penampan utawi arahina sadurung Galungan, sakadi sané dumun wénten désa-désa adat ring Bali sané ngawitin ngwéntenang lomba Pénjor pantara sekaa truna-truni ring soang-soang banjar utawi pantara kulawarga.

Parikrama lomba sakadi punika sampun ngawit karincikang tur kalaksanayang olih prajuru miwah sekaa truna ring sakatah désa sané éling ngajegang budaya tradisional sané sampun katami saking panglingsir ring Bali. Pénjor sané naen kalombang wantah Pénjor upacara sané mapaiketan sareng rahina Galungan, boya Pénjor hiasan (kréasi).

Widang sané prasida katuréksa boya kaasrian Pénjor kémanten sakadi penilaian Pénjor hiasan, nanging tradisi Pénjor, wentuk Pénjor Bali lan kajangkepan sarana sané kanggén pinaka Kréativitas seni miwah lakaran sané kanggén. Lomba Pénjor pinaka jalaran ngajegang budaya lokal Bali mangda tan ical tur prasida kalanturang olih para yowanané gumanti yowana taler éling tata cara makarya Pénjor sané anut.

Lomba Pénjor sajeroning ngraménin rahinan Galungan lan Kuningan, sejabaning pinaka jalaran ngajegang budaya, lomba taler prasida ngwewehin pangweruhan indik semertin Pénjor, sané salami puniki kaselehin kirang kauningin antuk kramané. Yéning nglaksanayang lomba Pénjor tradisional sabeciknyané nénten nganggén lakaran sarana lan pepayasan sané prasida katumbas nanging sebeciknyané sakancan piranti mesti kekaryanang ngraga saha kajangkepin antuk pala bungkah, pala gantung, sanggah, miwah sampian Pénjor.

Pénjor wantah pinaka silih tunggil sarana sajeroning ngastawa Ida Sang Hyang Widhi Wasa. Pénjor upacara mapaiketan sareng upacara agama madué pisarat, nénten ngawag-awag santukan nganutin ajah-ajahan Sastra Agama.

Majalaran lomba taler prasida mupulang krama sareng sami gumanti irika taler prasida kadagingin dharma wecana indik semertin Pénjor. Sajabaning punika taler prasida nyikiang kahuripan sané harmonis manut tatwa Sagilik Saguluk Paras Paros Selunglung Sebayantaka. (nan)

Bobbog Ajum


Bali Post- I Kerobok kejengat-kejengit naar poh kolek. “Aduh masemné, poh suba sisan-sisanné”. Kéto abetné I Kerobok sambil kicar-kicer naanang gigi ngilu. “Gigin cainé jelék,” kéto abetné I Jentot sambil nyangih arit.” “Men yan jelék kija aba gigi nu ngatut lén gigi palsu”. “Nu luungan gigi palsu sing ngilu, sambilang masikat masuir”. “Ih, makita ja ngomong, bojogé dadi putih gati giginné turmaning atep, padahal tusing taén masikat,” kéto I Kerobok ngrengkeng. “Cai awak sing ngutang-ngutang roko kénkénang sing badeng giginé mimbuh kuning, andus cai amah.” “Yééééé, buin kejep, icang lakar ngelawar nyambut tahun baru”. Lantas I Kerobok ngéncolang bangun uli balé asagané lakar nyemak bébék.

Ajahan majalan jeg suba teka ngaba bébék tatelu. Bébéké téngténga mendep dogén. Matané liap-liep minab suba tahu tekén déwék lakar matampah. “Bok…, cai temaha tekén bébéké, cai bes nguasa gati, lagut buron,” kéto I Jentot ngulgulin. “Men anak jelemané tukang olah, ngolah iburon muah ané lénan.” “Saja to Bok…., pidan bisa mabading guminé, cai dadi buron dadi ubuan; dikénkéné lebih jelék nasib cainé tekén bébék”. “Kadong jelékan awak sing nepukin ento sangetang, yang penting jani malam tahun baru apang ada bekelang megadang. Bangka bin pidan kadén itungang, ento itungan lengeh seduk payu”. “Nah Bok awaké sing ngidih bé bébék ané tusing ngagen matampah apang maan suarga. Apa buin matetampahan tusing nganggon sesapan, tusing nganggon mantra, sanget dosa cai Bok”.

“Aduh makejang itungang enggalan buwung awaké ngelawar”. “Lawar bébék pedih sedih cai kadaar Bok, ento bisa dadi penyakit!” Aruh…, sakit dokter alih!” “Pipis pesu, pantes meli baas cai ka dokter!” “Yang penting seger, idup acepok sangetang gati, mati sing ngaba apa, gaénanga soda ayabanga, kaukina ajaka madaar, apa artiné ayaban nasi akepel misi kacang komak melahan jani diidupé maseneng-seneng masi ngetiban acepok,” kéto abeté I Kerobok sambilanga nganget yéh”. Adep bébéké liunan maan pipis ada bekel nyang maketelun. Yan jani tuah akijapan suba telah, jumah somahé apa pakpaka suba nau cékepung-cékepung mangénjékan,” kéto I Jentot aur guyu ngomong”. Kenehé sing maisi, fungsi sosial sing majalan ngajak nyama braya. Masak terus-terusan magaé, kapah-kapah perlu ngalih nau ngajak timpal. Yan makejang cara cai sing ada anak manyama braya, cai peragat ngelumbih tanah dogén cara beduda, kulité kanti cara kulit alu nyén kodag ngajak medem,” kéto I Kerobok noal munyiné I Jentot sambil kejengat-kejengit jail.

“Béh! Awaké sing milu dogén, matan awaké likad gati ningalin, bok masemir ngéndah pélag, sing kanggo paican Ida Sang Hyang Widi, cutet sing nau. Apa buin suba tua lebihan raras jeg suba seneb basang awaké. Da ja misi minum-minum, nyanan punyah uyut, ento awaké sing nau. Nyanan awaké sing dini medem, kakanggoang di balé badan sampiné lebih etis kuping awaké madingehang munyin kroncongan sampi ketimang ningehang musik ané jegur-jegur kakéto, tangkah awaké jeg sakit sing cocok ajak kehidupan iragané. Awak petani, awak Bali ngudiang niru kebudayaan ané sing karo-karoan. Ebok masemir warna-warni, ento ciri-ciri keneh jelemané madukan. Jelema bingung kakénkénang trepti guminé. Tahun baru, ngadaang pasantian kapah-kapah da mamunyah. Suwud minum, ngebut gradag-grudug, kanggo kenehné nyetir!” “Baang dogen, bangka dong suwud.”

“Oooo…. yan bangka, sing lantasan bangka, bangkiang elung klésat-klésat dogén di pulesan dadi sing runguang, dadi sing baang nasi, ento ané nyejehin. Panak awaké milu masih minum, jelema kenyih gati, telung gelas dogén suba punyah. Somahné sing baanga beneh, awaké milu repot. Pokokné nyanan awaké magedi apang etisan pulse,” kéto abetné I Jentot makelieng néngténg arit ngalih amah-amahan sampi.

I Kerobok kejengat-kejengit madingehang sambilanga mutbutin bulun bébék, misadia lakar ngaé lawar tekén jukut arés bébék. “Isin gumi isin gumi, ada kéné ada kéto, yan sing barengin orahanga awaké sing gaul, makejang pelih, depang dogén, bangka dong suwud. Awaké maboya bungut dogén Ajeg Bali, di Tabanan ngaé pabrik miras, mara ada ngetaraang uyut saling dalih, makejang ngaku beneh, tuah ja saja bumi kaliyuga. Yan ené sing barengin orahanga awaké ngaé ngon, aéngan tusing lakar bangka. Kétoanga awaké! Baang dogén! Yang penting awaké sing ngidih tuak, yéh dogén kal inem ketimang awaké punyah, mani sing nyidaang magaé apa amah”. Kéto abetné I Kerobok ngerengkeng sambilanga masangin bébék.

Kacerita jani suba suwud malebengan wiréh suba makejang pada lebeng, luwiré : lawar, jukut arés, sambel ati jeruk kacang, makejang suba mawadah, andusné makudus, bonné mongpong cunguh. Aduh, karasa makejang telah baan naar. Sawiréh makejang suba pada sayaga, jani kajudi I Besi tundéna ngaukin para janané kaajak madaar. Béh!, makejang pakarétés nyemak piring muah cawan anggon wadah jukut arés. Baan ngaatné madaar liut ada ané sing masehin lima jeg suba ngogo dedaaran. Makejang nyendi-nyendi sopanné kanti bek cangkemné, pipinné kembung kiwa tengen. Nyang abedik tusing ada macelekisan makejang itep madaar. Sing kanti limolas menit, makejang dedaarané tingkeb wakul sing ada enu, sajabaning lawar, muah jajeruk kacang, tuananga sawireh lakar kanggon pakecip timpal tuak.

Jani suba pada suwud madaar lantas makejang negak nemu gelang di natahé matatakan klangsah, misadia lakar minum-minum. Tuak arak lan béér suba kasayagaang. I Kerobok kapertama kajudi nyiup tuak misi béér. Luh Geria baluan anyar ané uli Ringdikit ané dadi peladén bangun ngigel nyiupin tuak I Kerobok. Béh, ramé suryaké makejang mokpokang lima. Yan apa kadén misi minuman tuaké ento, I Kerobok jeg bingar bangun lantas ngigel. Makejang ngaleléto ngigel sambilanga nyiup tuak. I Kerobok nahen tekén déwék lakar kapunyahang inceg makisid tur terus negak nyadédég di balé kelumpuné. “Kénkén Bok dadi minggir?” kéto abetné I Menyit uli ampik umahné.” Awaké sing maan malu ngarunguang jelema ané sédéng-sédéng, mani awaké sing nyidaang magaé, panak awaké apa amaha?”

“Pocol ngaé lawar ngaé arés nyén kabaang?” Dija ada apa makejang tingkeb wakul kéto liun bunguté tur kereng ngamah, nanging ngamah dogén kereng tekén medem”

“Jelema punyah medem ia kuat magaé enduk”. “Yan icang kéto kayang ubuan sing ngamah, pokokné icang sing buin ngidih tuak cukup ané agelas ituni dogén.

I Kerobok suba setengah punyah makejang bagbaga pisagané suba mati, I Belayag ané suba dija kadén atmané kabagbag, munyinné patikacuh. Kéto masi I Besi srandang- sréndéng saling tuding ajaka I Becong. Matanné suba pada barak. Lantas pesu ajum-ajumanné I Kerobok nyemakang tuak. “Ené buin abedik ubad sidi ngucap,” kéto abetné I Kerobok sambil ngigel, nyiupin tuak I Becong. Béh…., terus ngatiang ngigel. Buin kadulurin duang gelas mara lantas negak ngutah terus medem.

I Besi kedék ngakak ngenah giginne coak di arep, persis cara jendéla magagan tempuh angin sasih katiga. Ia marasa menang sawiréh timpalne makejang pada pajelimpang cara gedebong biu gadang uyak angin siklun. Buin lantas I Kerobok bangun magending ngaba tuak ngagen latar ciupin I Besi. “Nah, mai aba da liunan gending awaké nelahang,” kéto abetné I Besi sambil goyang ngebor celananné maléndés. Cret…gek, cret…gek, acepokan limang gelas telah. Terus lantas ia pesu ngorahang ngenceh. “Bok,…., not né not! Pancoran désa maraab duk,” kéto abetné I Besi ngewalék sambil ngelinderang enceh tur masesana. “Nyén ja ngalangkahin enceh awaké apang beling tusing ada anak ngakuin”. Kéto abetné I Besi lantas nyelempoh di pelinggih penunggun karangé. I Sengol salah tampi sawiréh ia beling sing juanga olih ané melingin. “Nah, sing maan ngarunguang kaki jaya ané sing karoan tongos pules, pragat mamunyah!” Kéto abetné I Sengol lantas makelieng mulian pules. “Nah, nyai melah, melah ba nyai cara kuluk di jalan-jalan masaki,” Kéto I Besi masaut sambil ngutah ukék-ukék. “Ngol pedemang ibané Ngol… da papak rambanga, baang bangka bedikan ajak ngamah,” kéto I Kerobok masaut di balé kelumpuné. “Nah, cai dogén paling melah,” kéto I Becong masaut ngeremek maguyang di natahé. “Béh, nu masi nyidaang makeruyuk siapé gerungsang ané kena flu burung, awaké jani magadang nongosin lutung punyah. Melahan ané punyah jeg medem, nanging cara cicing nyak dija medem. Né makejang makacakan awaké ane repot,” kéto I Kerobok ngerimik sambil nuptupang piring, cawan, gelas, muah perabot ané lénan. Dedarané ané nu melah kapunduhang tur kagampilang ka paon. Suba kéto lantas kekalain pules di balé kelumpné. Makejang pules ngerok saling tambungin cara ngeregaji kayu katos liunan soca.

Penjor Galungan


Bali Post- GALUNGAN pastika idéntik pisan sareng sakatah sarana sané kekinkinang antuk umat hindu ring sajebag pulo Bali. Silih tunggil sarana sané patut wénten ri kala rahinan Galungan saha nyihnayang ring Bali krama sedek nglaksanayang rahinan Galungan lan Kuningan inggih punika kawéntenan Pénjor sané katancebang ring soang-soang pamesun umah inggih punika kapasang ring sisi tengen pamesun umah krama Hindu Bali tur lengkungannyané maarep ka margi satata makanten ngiasin sadoh margi sané kalintangin inggih punika ring Kota miwah ring désa pakraman pamekasnyané ring Bali.

Rahinan Galungan sajeroning awarsa rauhnyané ping kalih. Galungan sané jagi kalaksanayang mangkin puniki rauh nepet ring tanggal 29 Agustus. Soang-soang krama hindu sampun ngawit makinkin sarana sané pacang kabuatang. Boya krama kémanten, para dagangé taler sampun makanten mataki-taki nyayagayang dagangan sarana ring tokonnyané. Dagangan sané katah makantén katanjang wantah sarana pabuat lakaran Pénjor minakadi tiing lan janur.

Umat Hindu ring Bali ri kala pacang nyanggra tur nampek rahinan Galungan lan Kuningan pastika ibuk nginkinang saha makarya sakatah pabuat upacara. umpaminipun makarya Pénjor Galungan. Lumrahnyané kramané pinih riin nyayagayang sakatah sarana sané kabuatang saha daging Pénjor minakadi sarana utama Tiing dawa sané memuncuk melengkung, Ambu, pala bungkah (kaséla sarwa umbi-umbian), pala gantung (kelapa, ketimun, pisang, jagung, padi, miwah sarwa sasanganan, tebu, plawa (don-donan), busung, janur miwah sané lianan. Yéning ring désa lakaran makarya Pénjor kantun dangan antuk molihang santukan prasida ngalap ring tegalan, saihang ring kota krama méweh molihang santukan akedik kantun wénten tegalan, makasami mesti numbas. Sesampun sakatah sarana sané kanggén jangkep wau kramané makarya Pénjor.

Pénjor pinaka simbol utawi kabaos niasa sajeroning nyihnayang rasa bakti majeng Ida Sang Hyang Widhi Wasa. Manut Madé Mangku Budiarta, Pénjor kaanggen lambang utawi niasa.

“Masang pénjor ri kala wénten upacara matetujon nyinahang rasa bakti majeng Ida Sang Hyang Widhi Wasa sajeroning prabawannyané dados Hyang Giripati. Pénjor sané kabuat antuk tiing tegeh sané malengkung pinaka niasa gunung sané pinih tegeh pinaka genah sané pinih suci. Gunung niasa Lingga Cala pinaka genah Siwa Mahadéwa. Mawit saking Pénjor puniki, krama hindu ring Bali prasida nyinahang rasa bakti majalaran antuk ngaturang asil pamupon tegalan minakadi entik-entikan, pala bungkah, pala gantung, pala wija miwah sané lianan,” baosnyane.

Pénjor Galungan lumrahnyané kekaryanin olih krama arahina sadurung rahina Galungan inggih punika ri kala rahina Anggara wuku Dungulan utawi kaloktah pinaka rahina Penampahan Galungan. Ri kala punika kramané sajabaning ibuk maébat taler makarya Pénjor.

Pénjor sané wénten ring Bali sujatinné wénten kekalih soroh inggih punika Pénjor upacara miwah Pénjor hiasan. Pangawitnyané wantah wénten Pénjor upacara inggih punika Pénjor sané dagingnyané jangkep madaging sarwa asil pamupon tegalan sané kanggén punika soang-soang madué semerti, minakadi Tiing pinaka niasa Hyang Brahma. Plawa niasa Hyang Sangkara. Janur niasa Hyang Mahadéwa. Kelapa niasa Hyang Rudra. Pala bungkah lan pala gantung niasa Hyang Wisnu. Tebu niasa Hyang Sambu. Kobér (kain putih) niasa Hyang Iswara. Pénjor taler kanggén ri kala wénten upacara piodalan ring pura-pura, miwah ring merajan.

Nanging ninutin kakebat masa malih wénten Pénjor hias sané kanggén ri kala wénten acara-acara resmi, sakadi upacara penyambutan tamu negara, acara kulawarga minakadi penyambutan tamu kehormatan, seminar, pawiwahan, pésta kesenian, peresmian wangunan, penilaian désa miwah acara sané lianan. Pénjor hias lumrahnyané nuwekang widang keindahan mangda kekantenang asri olih para tamiu.

Pénjor upacara sané kanggehang sakral religius nénten jangkep yéning durung kadagingin sanggah sané kawastanin sanggah Ardha Candra. Sanggah punika kekaryanin malakar aji tiing sané sampun masebit raris maulat. Sanggah Ardha Candra wentuknyané wénten kekalih. Wénten sané ring duurné malengkung lan wénten sané mawentuk segi tiga. Wéntuk punika taler madué semerti inggih punika yéning sanggah sané duurnyané malengkung marupa bulan sabit pinaka niasa gunung. Yéning sanggah sané mawentuk segi tiga pinaka niasa Hyang Tri Sakti utawi Tri Wisésa, lambang Brahma, Wisnu, miwah Siwa. Sanggah punika taler kaias nganggén ambu sané masebit.

Tetujon i krama masang Pénjor wantah pinaka swadharma umat Hindu nyinahang rasa bakti majeng ring Ida Sang hyang Widi Wasa sajeroning prabawannyané pinaka Hyang Giripati sané sampun ngicénin kauripan. Pénjor taler pinaka simbol rasa sukman i manusa santukan sampun kaicén kerahayuan lan kasukertan ring jagaté puniki.