Paduarsana

Berbagi Tentang Semua Hal

Tag Archives: hari raya galungan

Hakikat Kemenangan dan Hari Raya Galungan


Pembuatan Penjor

Salah satu persiapan penting saat menjelang Hari Raya  Galungan adalah Penjor. Sudah menjadi ciri khas pada setiap perayaan Galungan, umat Hindu pastilah membuat penjor. Penjor terpancang di depan rumah dengan megah dan indahnya. Ia adalah lambang pengayat ke Gunung, penghormatan kepada Sang Hyang Widhi. Karena itu janganlah penjor itu dibuat hanya sebagai hiasan semata-mata. Lebih-lebih pada hari raya Galungan, karena penjor adalah suatu lambang
yang penuh arti. Pada penjor digantungkan hasil-hasil pertanian seperti: padi, jagung, kelapa, jajanan dan lain-lain, juga barang-barang sandang (secarik kain) dan uang. Ini mempunyai arti: Penggugah hati umat, sebagai momentum untuk membangunkan rasa pada manusia, bahwa segala yang pokok bagi hidupnya adalah anugrah Hyang Widhi. Semua yang kita pergunakan adalah karunia-Nya, yang dilimpahkannya kepada kita semua karena cinta kasih-Nya. Marilah kita bersama hangayu bagia, menghaturkan rasa Parama suksma. Kita bergembira dan bersukacita menerima anugrah-anugrah itu, baik yang berupa material yang diperlukan bagi kehidupan, maupun yang dilimpahkan berupa kekuatan iman dan kesucian batin.
Karena itu, dalam mewujudkan kegembiraan itu janganlah dibiasakan dengan cara-cara yang keluar dan menyimpang dari kegembiraan yang berdasarkan jiwa keagamaan. Mewujudkan 3 kegembiraan dengan judi, mabuk, atau pengumbaran indria sangat dilarang agama.
Bergembiralah dalam batas-batas kesusilaan baik itu kesusilaan sosial dan kesusilaan agama, misalnya mengadakan pertunjukkan kesenian, malam sastra, mapepawosan, olahraga dan lainlainnya. Pada jaman modern ini tidak berlebihan bila kita berani merombak kesalahan kesalahan/kekeliruan-kekeliruan drsta (aturan) lama yang memang nyata-nyata tidak sesuai atau bertentangan dengan ajaran susila. Yang relevan silahkan dijalankan, yang usang dan tidak
sesuai lagi dengan jaman silahkan ditinggalkan. Karena agama itu hendaknya disesuaikan dengan desa, kala dan patra. Jangan sampai agama menjadi beban dalam hidup ini.
Galungan juga berarti kemenangan. Umat Hindu memiliki ajaran yang luhur untuk merayakan kemenangan. Menang di mana dan menang melawan apa? Apakah menang di meja judi atau di sabungan ayam? Atau di pertandingan sepakbola yang rusuh dan penuh pelanggaran? Atau menang di Pemilu yang penuh kecurangan dengan menyisakan korban rakyat-rakyat yang terkapar karena membela simbol partai? Tentu saja tidak sembarang kemenangan. Yang dirayakan adalah kemenangan dharma. Dharma kalau disederhanakan artinya kebenaran. Jadi, menangnya kebenaran itulah yang dirayakan oleh umat Hindu. Sepintas seperti aneh, bukankah kebenaran itu semestinya selalu menang? Kalau kita hidup di zaman Satya Yuga atau Treta Yuga, barangkali betul. Tetapi ini era Kali Yuga, zaman penuh kegelapan, yang menang itu belum tentu yang benar. Para “penentu kebenaran” sudah direcoki oleh virus-virus angkara murka, kelobaan, kedengkian, iri hati, dan sifat buruk lainnya yang bertentangan dengan dharma.

Suasana Hari Raya Galungan, Sumber: Balikami

Itulah sifat-sifat adharma. Wasit bisa memihak pemain, hakim dan jaksa bisa disuap, hukum bisa ditawar. Bahkan pada diri kita sendiri bersemayam sifat-sifat adharma. Melihat keberhasilan orang lain, kita mulai iri hati dan menfitnahnya. Ketika anak belum mendapat nilai yang baik di sekolah kita menghujat guru, dan sebagainya. Banyak lagi sifat-sifat adharma yang lain.
Adharma bercokol dalam diri kita sendiri, besar dan kecilnya bervariasi. Tergantung pada kita sendiri, apakah mau mencabut sampai ke akar-akarnya, atau justru memelihara dan memupuknya agar kian tumbuh dengan subur?
Nah tentu semua ingin pilihan yang pertama yaitu membinasakannya. Sifat adharma harus kita kalahkan. Kita awali dengan niat yang suci, melakukan pembersihan diri, baik dengan tapa, japa, brata yang dalam bahasa sekarang bisa kita sebut “tekad untuk berbuat suci”. Umat Hindu di Bali menyediakan hari yang disebut Sugian Bali dan Sugian Jawa, itulah hakekat penyucian diri.
Ketika segala yang kotor itu bisa kita bersihkan, mari kita belenggu keinginan jahat (adharma) kita. Leluhur kita yang mewariskan tradisi Penyekeban dilanjutkan Penyajaan, itulah saatnya kita membelenggu nafsu jahat kita. Pada akhirnya segala yang jahat dan kotor kita musnahkan, kita “sembelih” sifat-sifat hewani buruk yang ada pada diri kita. Jika semua tahap itu bisa kita lakoni dengan baik, pada Rabu Kliwon Wuku Dungulan semuanya itu kita syukuri sebagai kemenangan dharma. Inilah Galungan yang sejatinya.

Artikel Oleh: Ni Putu P Noviasih

Sugihan Jawa Napi Sugihan Bali?


Bali Post- SANTUKAN nginutuin paitungan wuku, akéhan piodalan utawi upacara-upacara ring Agama Hindu rauh nyabran 210 rahina apisan (ngenem bulan apisan). Minakadi rahina Galungan sané jagi rauh puniki jatuh nepet rahina Buda Kliwon wuku Dunggulan tanggal 29/8 sané taler jatuh nyabran 210 rahina apisan.

Suasana Hari Raya Galungan, Sumber: Balikami

Rahina Galungan puniki madué reruntutan mawit saking selai lemeng sadurungnyané sané kawastanin Tumpek Wariga (Tumpek Bubuh). Salanturnyané, limolas rahina sadurung Galungan matepetan sareng rahina Anggara Kliwon, wuku Julungwangi kawastanin rahina Anggarkasih Julungwangi. Ring rahina Buda Pon, wuku Sungsang kawastanin rahinan Sugihan Pangenten, ngenem dina sadurung Galungan ring rahina Wraspati Wagé, wuku Sungsang kawastanin rahina Sugihan Jawa. Salanturyane ring rahina Sukra Kliwon, wuku Sungsang, kawastanin rahina Sugihan Bali. Redite Paing, wuku Dungulan kawastainin rahina Panyekeban. Soma Pon, wuku Dungulan kawastanin rahina Penyajaan. Anggara Wagé, wuku Dungulan kawastanin Penampahan Galungan. Ring rahina Buda Kliwon, wuku Dungulan puniki sané kawastanin rahina Galungan. Benjangnyané, Wraspati Umanis, wuku Dungulan kawastanin Umanis Galungan. Ring rahina Saniscara Pon, wuku Dungulan kawastanin rahina Pamaridan Guru. Rahina Redite Wagé, wuku Kuningan kawastanin Ulihan. Rahina Soma Kliwon, wuku Kuningan rahina Pamacekan Agung. Rahina Sukra Wagé, Wuku Kuningan kawastanin Penampahan Kuningan. Rahina Saniscara Kliwon, wuku Kuningan piniki sané kawastanin rahina Kuningan. Salanturnyané pamuput reruntutan rahina Galungan lan Kunigan sané jatuh ring rahina Buda Kliwon, wuku Pahang kawastanin Pegat Uwaka. Ring rahina punika, makasami rahina reruntutan Galungan sampun usan kalaksanayang.

Ring Rahina Buda Pon, wuku Sungsang sané kawastanin rahinan Sugihan Pangenten puniki madué teges ngentenin, ngélingang malih mangda krama prasida ngeret indria, nénten malaksana sané boya-boya. Mawit Sugihan Pangenten ngantos Buda Kliwon Pahang kawastanin Nguncal Balung. Nguncal Balung tegesnyané ngicalang pikayunan sané nénten becik santukan keni gegodan Sang Kala Tiga. Sang Kala Tiga antuk wujudnyané pinaka Purusa (Kala Rudra) taler wujudnyané pradana (Durga Murti) mangda prasida mawali somia. Santukan punika, ri kala Nguncal Balung puniki nénten dados ngambil pakaryan minakadi ngwangun umah (jero), ngwangun sanggah utawi merajan, miwah nglaksanayang upacara pawiwahan.

Sinalih tunggil cara anggén nyujuh tetujon sané kaaptiang rikala Sugihan Pangenten inggih punika Nglawang utawi nyolahang barong tur mailehan ring wewidangan désa adat. Ri kala punika, Déwa Tri Murti ngripta para Bhuta Kala. Déwa Brahma dados Topeng Bang, Déwa Wisnu dados Telek, Déwa Siwa dados Barong. Makasami barong puniki sané kairingang tur kasolahang ri kala Nglawang.

Arahina risampuné Sugihan Pangenten kawastanin Sugihan Jawa sané jatuh ring rahina Wraspati Wagé, wuku Sungsang. Benjangnyané ring rahina Sukra Kliwon, wuku Sungsang kawastanin rahina Sugihan Bali. Sugihan Jawa mateges nyuciang Bhuana Agung (makrokosmos) mawit saking sekala miwah niskala sané kaniasayang antuk nglaksanayang pamuspan ring genah-genah suci rumasuk ring merajan. Yéning Sugihan Bali mateges nyuciang Bhuana alit utawi angga sarira antuk nglaksanayang panglukatan majeng angga sarirané. Lianan nglaksanayang penglukatan, taler kalaksanayang bakti Yoga sané matetujon ngicénin katreptian pikayunan.

Kantun akéh krama Hindu ring Bali sané bimbang yéning sampun maosang pacang nglaksanayang Sugihan. Krama Bali kantun bimbang Sugihan sané cén pacang kalaksanayang. Sugihan Bali napi Sugihan Jawa? Wénten sané maosang mangda nglaksanayang Sugihan Jawa santukan keturunan saking Kerajaan Majapahit (Jawa) tur wénten taler sané maosang mangda nglaksanayang Sugihan Bali santukan keturunan wong Bali asli. Napiké yakti sakadi punika?

Sujatinipun cawisannyané sampun kaunggahang ring sajeroning Lontar Sundarigama sakadi puniki, “Sungsang, wrehaspati Wagé ngaran parerebuan, sugyan jawa kajar ing loka, katwinya sugyan jawa ta ngaran, apan pakretin bhatara kabeh arerebon ring sanggar mwang ring parahyangan, dulurin pangraratan, pangresikan ring bhatara saha puspa wangi. Kunang wwang wruh ing tattwa jnana, pasang yoga, sang wiku angarga puja, apan bhatara tumurun mareng madyapada, milu sang Déwa pitara, amukti bante anerus tekeng galungan. Prakerti nikang wwang, sasayut mwang tutwan, pangarad kasukan ngaranya.

Sukra Kliwon, sugyan Bali, sugyan ing manusa loka, paknanya pamretistan ing raga tawulan, kewala sira apeningan anadaha tirta panglukatan, pabersihan ring sang Pandita”.

Tegesipun inggih punika : ri kala wuku Sungsang, rahina Wraspati Wagé Sungsang kawastanin parerebuan utawi Sugihan Jawa sané kategesang nyuciang Bhuana Agung (makrokosmos) olih krama. Kawastanin Sugihan Jawa santukan pinaka rahina suci majeng para Bhatara sané kaniasayang antuk nglaksanayang rerebu ring sanggar, parahyangan miwah ring pura-pura siosan, kalanturang antuk nglaksanayang pangraratan miwah pangeresikan. Taler wénten sané nglaksanayang Yoga. Para Pandita nglaksanayang puja pangastawa sané ageng santukan ring rahina puniki Bhatara pacang tedun ka marcapada kairing antuk makasami para Déwa taler leluhur sané jagi nunas aturan sané kaunggahang. Aturan sané kaunggahang inggih punika Sesayut Tutwam utawi sané kasengguh Ngarad Kasukan (penarik kebahagiaan).

Ring rahina Sukra Kliwon Sungsang, kawastanin Sugihan Bali, rahina suci majeng Umat Hindu makasami sané mateges nyuciang angga sarira (mikrokosmos) taler nunas Tirtha Penglukatan ring Ida Ratu Pedanda.

Iraga dados krama Hindu, makekalih rahina Sugihan puniki patut kamargiang manut tegesnyané soang-soang. Sugihan Jawa mateges nyuciang Bhuana Agung utawi makrokosmos. Sugihan Bali mateges nyuciang Bhuana Alit utawi angga sarira. Upacara Sugihan Jawa utawi Siguhan Bali nénten ja kalaksanayang manut keturunan kémanten.

Ring Sugihan Jawa utawi Sugihan Bali sané pacang rauh puniki, kaaptiang majeng para krama mangda prasida ngamargiang pamuspan utawi panyucian ring makekalih rahina puniki. Rahina Sugihan Jawa sané jagi rauh nepet tanggal 23/8, yéning Sugihan Bali nepet tanggal 24/8.