Paduarsana

Berbagi Tentang Semua Hal

Category Archives: Bali

Ngastiti Déwa Sangkara


SARWA tumuwuh (entik-entikan) taler pinaka daging jagaté agung (Makrokosmos) lianan ring sarwa beburon miwah reriptan Ida Sang Hyang Widhi Wasa sané pinih paripurna inggih punika manusa. Nanging sané ngawinang sarwa tumuwuh kawéntenané matiosan sareng reriptan Ida sané lianan inggih punika, yening manusa kaicén Tri Pramana, Sabda (bebaosan), Bayu (tenaga anggén malaksana lan tumbuh) miwah Idep (pikayunan) punika awinan manusa kanggehang pinaka jatma sané mautama, yéning sarwa beburon wantah kabekelin Dwi Pramana (sabda lan bayu), yéning sarwa tumuwuh wantah kaicén Eka Pramana inggih punika bayu kémanten santukan entik-entikan wantah prasida tumbuh ageng.

Sarwaning entik-entikan ring jagaté puniki wénten sané ngempu utawi déwannyané, pamekas ring pulo déwata Bali olih umat Hindu Bali rahina oton majeng sarwa tumuwuh punika kapakelingin ring rahinan sané kawastanin Tumpek Wariga. Yéning selehin malih, napiké sané kabaos Tumpek Wariga olih umat Hindu miwah napiké semertinyané majeng kahuripan ring jagaté?

Umat Hindu Bali salami puniki negesin tumpek wariga pinaka rerahinan sané ngaplug saptawara, pancawara, miwah wuku tur kapakelingin ngenem bulan (210 rahina) apisan ninutin paitungan kalénder Bali. Tumpek Wariga rauh ring rahina Saniscara Kliwon wuku Wariga, nepet rahina punika wantah patemuan saking saptawara (Saniscara), pancawara (Kliwon) miwah wuku Wariga.

Tumpek Wariga semertinnyané boya nyembah sarwa tumuwuh punika, nanging ngutamayang ngastiti Déwa Sangkara pinaka manifestasi Ida Sang Hyang widhi Wasa pinaka déwa sané ngurip miwah ngajegang sarwa tumuwuh, ngawinang tetumbuhan punika prasida mabuah akéh, madon, miwah mabunga. Sajabaning punika yéning kaselehin tetumbuhan taler banget maguna ngwantu nyalantarayang kahuripan manusa sukerta. Tumpek Wariga taler metuéling krama yéning malih 25 rahina pacang rauh rahinan Galungan, punika awinan kramané sami ngastiti majeng déwa sangkara mangda sakancan tetumbuhan sané kaduénang prasida mabuah akéh tur becik pacang kanggén pinaka sarana upacara nyanggra rahinan Galungan.

Rahinan Tumpek Wariga ring Bali kabaosang matios-tiosan olih umat Hindu ring sakatah wewidangan. Wénten sané maosang Tumpek Bubuh, Tumpek Uduh, Tumpek Pangarah miwah Tumpek Pangatag. Napi awinan kabaosang pinaka Tumpek Wariga santukan ring rahina punika nénten kapatutang ngusak-asik tetaruan miwah ngalap sakancan asil sarwa tumuwuh, nanging pinaka jalaran sané becik ngastiti karahajengan sarwa tumuwuh.

Kabaosang pinaka Tumpek Pangarah santukan pinaka arah-arah miteketin krama mangda ngajiang sarwa tumuwuh, prasida miara miwah nandurin malih, nyujuh kahuripan buana agung lan buana alit sané werdi lan shanti. Kabaosang pinaka Tumpek Pangatag santukan ring sakatah wewidangan ri kala kaupacarain punyan tetaruan punika lumrahnyané kaklupakin akedik tur kagantungin gantung-gantungan madaging sagau, miwah baas kuning lan kunyit tur punyannyané kagetok-getok.

Siosan punika Tumpek Wariga Kabaosang pinaka Tumpek Bubuh santukan ri kala tetaruan punika kaupacarain kulit taru kaklupakin akedik raris kadagingin sesajén bubuh sinambi nguncarang sehaa. Sehaa sané lumrah kauncarang ring Bali ri kala rahinan Tumpek Wariga inggih punika “dadong-dadong I Kaki nak kija? I Kaki ya jumah! Nak ngujang jumah? I kaki nak gelem! Gelem kénkén? Gelem nged! Nah né bubuh bang I Kaki, Nged, nged, nged…!” raris sesampun puput nguncarang sehaa punyan sarwa tumuwuh punika katok-tok ping tiga.

Sujatinyané, Tumpek Wariga suksmanyané pinaka silih tunggil utsaha sajeroning ngajegang tatwa Tri Hita Karana. Mangdané i krama sané sampun éling prasida nincapang rasa élingnyané tur sawaliknyané i krama sané lali prasida mawali éling ring Ida Hyang Widhi Wasa, tetep éling ngajiang anak tios miwah taler satata éling ngajiang palemahan sane wénten ring wewidangan.

Kramané nglaksanayang upacara Tumpek Pengatag puniki lumrahnyané kalaksanayang ring pakarangan miwah tegalan, sané katah madaging tetaruan. Gumanti Sang Hyang Déwa Sangkara satata ngicén waranugraha majeng i krama sami majalaran sarwa tetanduran. (nan)

 

 

 

Ngelidin Lekad Melaibin Mati


Lumut-lumut Watulumbang (131)

Liu mula soroh bancana. Ada bancana di gumi. Ada bancana di awak. Bancana di awak padidi adanina Angga Bancana. Upaminé, ngelah mata dadua, kéwala sing nepukin apa-apa, mati koné matan awaké.

Kéto masih ngelah kuping dadua, kéwala sing ningeh apa-apa, mati koné kuping awaké. Yén usud kulité sing masa apa-apa, mati kone kulité. Seka besik koné nyama di tengahan awaké mati. Ngelah angkihan akatih, masih mani puan lakar pegat. Yén pegat angkihané, mati koné awaké.

Sing ada mati prajani. Ané ada mati sekabedik. Ada matané malunan mati. Ada kulitné utawi kupingné malunan mati. Ada masih pepinehné mati malunan. Angkihan koné siduri mati.

Nyén ané sing mati-mati?

Yén ahli agamané takonin, orahanga atma ané sing mati-mati. Liu satuan ahli agamané indik atma ané sing ngenah. Patuh cara ahli purbakala takonin unduk dinosaurus, mekejang cara tawanga, yadiapin ia sing taén nepukin dinosaurus. Kéto masih anak ané sing nawang apa-apa unduk Satyaloka, bisa ceramah lemah peteng unduk Loka ané paling tegeh dija kadén ento. Yén seken-seken nawang, bedik koné satuané.

Nyén ané sing mati-mati?

Yén ahli tattwané takonin, kéné pasautné. Apa ané sing lekad, sing koné lakar mati. Untengné, sekancan ané lekad, pasti lakar mati. Ada ané lekad uli taluh, ada uli biji, ada uli basang I Mémé, ada lekad uli di keneh I Bapa, ada lekad uli buddhin Sang Yogiswara, ada ané lekad uli batu engkag, ada masih ané lekad uli awakné padidi. Kéto koné induk ané sing mati-mati manut tatwané.

Mekejang ané lekad lakar kena bancana (= mati) sawiréh ané lekad ento ngelah angga. Kéto koné rumusné. Kija lakun melaibin mati?

Péh! Nyukeh-nyukehang dogén petakon awaké. Yén awaké dueg ngaé petakon, masak sing bisa awaké ngaé pesaut. Yén bisa awaké negul, ngudyang awaké sing bisa ngelésang. Yén awaké bisa ngelidin lekad, sinah awaké lakar bisa melaibin mati. Kénkén, bisa awaké ngelidin lekad ané pidan?

Jani liu ada petakon tidong-tidong, sesukat liu ada dharmawacanan nyén kadén. Liu ada petakon joh-tegeh, ulian bisa maca hanacaraka data-data kéwala. Mara lulus kursus méditasi mesertifikat, langsung mukak kursus mecabang-cabang mebunga-bunga.

Petakon awaké padidi waspadain. Ulian petakon, awaké ngejoh-ngejohang uli tetujon. Kéto masih tungkalikané, ulian petakon, awaké maek-maekang tekén tetujon. Cara nak metapa, petakoné cara gegodan. Yén di lawasé gegodan marupa bidadari jegég mentul. Jani gegodane marupa petakon cara misi kéwala ngelengehin.

Yén saja petakon pesu uli di ati, pasti pesautné ada ditu di atiné. Kéwala yén petakoné madasar karirihan, sing ada pesautné. Sastrané koné sing mesaut, yén takonina olih anak ririh. Sastrané lakar mesaut tur mekenyung manis, yén ketakonin olih anak bakti-subakti saking ati.

Koné yén ada anak pangenahné cara suci, waspadain. Yén ada nak ngaku belog pang kadéna bek misi cara ilmu-padi, kelidin. Yén di keneh awaké jeg ada petakon ririh, turéksain. Sawiréh liu anaké sing neked-neked, ulian petakon ulian pesaut. [ibm dharma palguna]*

Artikel Orti Bali Puniki Katerbitin olih: Bali Post.

 

 

 

Poligami dan Poliandri Dalam Hindu


Secara umum mencintai orang lain selain istri atau suami sendiri dianggap umum sudah mengurangi kadar kesetiaan dalam perkawinan. Karena itu Hindu mengajarkan kepada umatnya untuk sejauh mungkin menghindari poligami dan poliandri.

Namun, dalam tradisi umat Hindu di Bali jodoh itu diyakini sebagai suatu buah karma yang disebut dengan istilah “jatu karma”. Dalam Chanakya Nitisastra IV.1 dinyatakan, kelahiran, jenis pekerjaan/pengetahuan, kekayaan, jodoh dan kematian sudah ditetapkan Tuhan saat manusia masih dalam kandungan. Hal itu ditetapkan Tuhan berdasarkan karma-karma pada penjelmaan sebelumya. Melakukan poligami atau poliandri bukan karena suatu harapan tetapi suatu kenyataan hidup buah dari karma masa lalu. Kalau karma masa lalu harus berbuahkan poligami atau poliandri hal itu tidak bisa dihindari karena buah karma.

Dalam Mantera Rg. Veda: X.85.42 ada doa yang isinya memohon Tuban semoga pasangan suami isteri itu tetap berdua selamanya dan hidup bahagia bersama anak dan cucunya dalam sebuah rumah. Permohonan itu mengandung makna, idealnya dalam perkawinan itu tidak ada poligami dan poliandri.

Rg Veda X.85.47 menyatakan doa permohonan kepada para Dewata yang isinya semoga para Dewata selalu menyatukan dengan kekal hati mereka sebagai suami istri. Kalau hati mereka sudah demikian bersatu tentunya tidak ada suami dan istri yang suka dimadu. Kalau ada yang hidup berpoligami atau berpoliandri, itu pasti karena tidak adanya jalan lain. Poligami bukan harapan hidup manusia yang normal tetapi suatu kenyataan hidup bagi orang-orang tertentu yang karena karma-nya tidak bisa menghindari poligami.

Dalam Manawa Dharmasastra IX.45 dinyatakan, seorang suami disebut hidup sempurna jika dalam keluarganya ada tiga unsur, yaitu ia(suami), istrinya seorang dan anaknya. Dalam sloka yang lainya dinyatakan, istri yang hanya seorang yang dimiliki seorang suami disebut “swadarani”. Swa berarti sendiri, dara berarti istri. Swadarani maksudnya hanya seorang istri yang dimiliki seorang suami.

Dalam Manawa Dhatmasastra 1X.102 ada ajaran kepada pasangan suami istri sbb: Pasangan suami istri hendaknya tidak jemu-jemunya mengusahakan agar mereka tidak bercerai dengan cara masing-masing, tidak melanggar kesetiaan antara satu dengan yang lainnya.

Mengenai jodoh sebagai suatu buah karma ada mitologi dalam Lontar Angastia Prana. Isi singkatnya: Roh turun menjelma ke dunia karena karma-nya. Saat akan turun menjelma roh ini disebut “semara sunia”. Dalam perjalanan roh itu turun menjelma ke dunia akan menemui jalan simpang sembilan yang disebut: “Marga Sanga”. Roh itu bingung menentukan jalan mana yang menuju ke alam skala. Saat roh itu bingung tiba-tiba ada juga roh yang lainnya juga bingung. Roh-roh yang bingung di Marga Sanga itu saat bertemu hilang bingungnya karena mereka sudah dengan jelas menemukan satu di antara sembilan jalan yang menuju ke dunia ini. Pertemuan di Marga Sanga itulah konon yang nantinya akan menjadi jodohnya setelah berada di dunia. Kalau yang bertemu di Marga Sanga itu dua roh, setelah di dunia ini mereka menjadi pasangan jodoh yang tidak berpoligami dan berpoliandri.

Kalau yang bertemu ada tiga atau lebih roh terus hilang bingungnya, maka akan terjadilah poligami atau poliandri. Pertemuan roh-roh itu di Marga Sanga terjadi karena karma mereka. Ini sebuah mitologi, boleh percaya boleh tidak.
Dalam ajaran Hindu, poligami itu sesuatu keterpaksaan karena takdir. Takdir itu turun karena karma. Untuk menghindari poligami lakukanlah perbuatan-perbuatan yang mendorong kita terhindar dari poligami.

Dalam Slokantara Sloka-sloka dinyatakan tentang ditolerirnya poligami, bukan dibenarkan. Disebutkan ada tiga jenis Brahmacari yaitu Sukla Brahmacari, Sewala Brahmacari dan Krsna Brahmacari. Sukla Brahmacari, seorang Brahmacari lelaki yang tidak beristri selama hidupnya. Hidup tanpa istri itu dilakukan bukan karena tidak normal kelaki-lakiannya, tetapi sikap hidup yang benar-benar mengarahkan diri pada kehidupan yang khusus hanya menyangkut kerohanian demi dapat terfokus melayani masyarakat. Libido seksualnya diarahkan dengan kemampuan spiritual yang sangat kuat sehingga dapat diarahkan pada soal spiritual·tanpa seks.

Sewala Brahmacari, seorang lelaki yang hanya kawin dengan seorang istri selama hidupnya. Krsna atau Trsna Brahmacari, kawin dengan maksimal empat istri. Namun, dalam Sloka tersebut dinyatakan bagi mereka yang berpoligami ditolerir maksimal empat istri meniru Dewa Siwa dengan empat sakti-nya yaitu Dewi Uma, Dewi Gangga, Dewi Gauri, Dewi Durga.

Pernyataan sastra suci Slokantara ini sesungguhnya mengandung nilai pendidikan agar seorang suami tidak berpoligami, agar istri tidak berpoliandri. Sebab, untuk bisa berpoligami harus bisa meniru Dewa Siwa. Jelas, untuk bisa seperti Dewa Siwa bukan gampang. Untuk meniru Dewa Siwa berarti seorang suami harus menjadi seorang yang amat religius.

Pandawa, lima bersaudara punya istri satu, yaitu Dewi Drupadi. Kalau kita amati dengan baik ceritera Dewi Drupadi bersuamikan Pandawa Lima, sulit ditafsirkan hal itu sebagai suatu poliandri, Berdasarkan kisah Dewa Indra dalam Ceritera Markandia Purana diketahui bahwa Dewi Drupadi sesungguhnya bukanlah berpoliandri karena kelima suaminya adalah penjelmaan Dewa lndra.
Kesimpulannya, Hindu mengajarkan agar umat Hindu berusaha semaksimal mungkin menghindari poligami dan poliandri.

Oleh : Drs. I Ketut Wiana, M.Ag / Ketua Sabha Walaka Parisada Pusat