Paduarsana

Berbagi Tentang Semua Hal

Ngastiti Déwa Sangkara


SARWA tumuwuh (entik-entikan) taler pinaka daging jagaté agung (Makrokosmos) lianan ring sarwa beburon miwah reriptan Ida Sang Hyang Widhi Wasa sané pinih paripurna inggih punika manusa. Nanging sané ngawinang sarwa tumuwuh kawéntenané matiosan sareng reriptan Ida sané lianan inggih punika, yening manusa kaicén Tri Pramana, Sabda (bebaosan), Bayu (tenaga anggén malaksana lan tumbuh) miwah Idep (pikayunan) punika awinan manusa kanggehang pinaka jatma sané mautama, yéning sarwa beburon wantah kabekelin Dwi Pramana (sabda lan bayu), yéning sarwa tumuwuh wantah kaicén Eka Pramana inggih punika bayu kémanten santukan entik-entikan wantah prasida tumbuh ageng.

Sarwaning entik-entikan ring jagaté puniki wénten sané ngempu utawi déwannyané, pamekas ring pulo déwata Bali olih umat Hindu Bali rahina oton majeng sarwa tumuwuh punika kapakelingin ring rahinan sané kawastanin Tumpek Wariga. Yéning selehin malih, napiké sané kabaos Tumpek Wariga olih umat Hindu miwah napiké semertinyané majeng kahuripan ring jagaté?

Umat Hindu Bali salami puniki negesin tumpek wariga pinaka rerahinan sané ngaplug saptawara, pancawara, miwah wuku tur kapakelingin ngenem bulan (210 rahina) apisan ninutin paitungan kalénder Bali. Tumpek Wariga rauh ring rahina Saniscara Kliwon wuku Wariga, nepet rahina punika wantah patemuan saking saptawara (Saniscara), pancawara (Kliwon) miwah wuku Wariga.

Tumpek Wariga semertinnyané boya nyembah sarwa tumuwuh punika, nanging ngutamayang ngastiti Déwa Sangkara pinaka manifestasi Ida Sang Hyang widhi Wasa pinaka déwa sané ngurip miwah ngajegang sarwa tumuwuh, ngawinang tetumbuhan punika prasida mabuah akéh, madon, miwah mabunga. Sajabaning punika yéning kaselehin tetumbuhan taler banget maguna ngwantu nyalantarayang kahuripan manusa sukerta. Tumpek Wariga taler metuéling krama yéning malih 25 rahina pacang rauh rahinan Galungan, punika awinan kramané sami ngastiti majeng déwa sangkara mangda sakancan tetumbuhan sané kaduénang prasida mabuah akéh tur becik pacang kanggén pinaka sarana upacara nyanggra rahinan Galungan.

Rahinan Tumpek Wariga ring Bali kabaosang matios-tiosan olih umat Hindu ring sakatah wewidangan. Wénten sané maosang Tumpek Bubuh, Tumpek Uduh, Tumpek Pangarah miwah Tumpek Pangatag. Napi awinan kabaosang pinaka Tumpek Wariga santukan ring rahina punika nénten kapatutang ngusak-asik tetaruan miwah ngalap sakancan asil sarwa tumuwuh, nanging pinaka jalaran sané becik ngastiti karahajengan sarwa tumuwuh.

Kabaosang pinaka Tumpek Pangarah santukan pinaka arah-arah miteketin krama mangda ngajiang sarwa tumuwuh, prasida miara miwah nandurin malih, nyujuh kahuripan buana agung lan buana alit sané werdi lan shanti. Kabaosang pinaka Tumpek Pangatag santukan ring sakatah wewidangan ri kala kaupacarain punyan tetaruan punika lumrahnyané kaklupakin akedik tur kagantungin gantung-gantungan madaging sagau, miwah baas kuning lan kunyit tur punyannyané kagetok-getok.

Siosan punika Tumpek Wariga Kabaosang pinaka Tumpek Bubuh santukan ri kala tetaruan punika kaupacarain kulit taru kaklupakin akedik raris kadagingin sesajén bubuh sinambi nguncarang sehaa. Sehaa sané lumrah kauncarang ring Bali ri kala rahinan Tumpek Wariga inggih punika “dadong-dadong I Kaki nak kija? I Kaki ya jumah! Nak ngujang jumah? I kaki nak gelem! Gelem kénkén? Gelem nged! Nah né bubuh bang I Kaki, Nged, nged, nged…!” raris sesampun puput nguncarang sehaa punyan sarwa tumuwuh punika katok-tok ping tiga.

Sujatinyané, Tumpek Wariga suksmanyané pinaka silih tunggil utsaha sajeroning ngajegang tatwa Tri Hita Karana. Mangdané i krama sané sampun éling prasida nincapang rasa élingnyané tur sawaliknyané i krama sané lali prasida mawali éling ring Ida Hyang Widhi Wasa, tetep éling ngajiang anak tios miwah taler satata éling ngajiang palemahan sane wénten ring wewidangan.

Kramané nglaksanayang upacara Tumpek Pengatag puniki lumrahnyané kalaksanayang ring pakarangan miwah tegalan, sané katah madaging tetaruan. Gumanti Sang Hyang Déwa Sangkara satata ngicén waranugraha majeng i krama sami majalaran sarwa tetanduran. (nan)

 

 

 

Ngelidin Lekad Melaibin Mati


Lumut-lumut Watulumbang (131)

Liu mula soroh bancana. Ada bancana di gumi. Ada bancana di awak. Bancana di awak padidi adanina Angga Bancana. Upaminé, ngelah mata dadua, kéwala sing nepukin apa-apa, mati koné matan awaké.

Kéto masih ngelah kuping dadua, kéwala sing ningeh apa-apa, mati koné kuping awaké. Yén usud kulité sing masa apa-apa, mati kone kulité. Seka besik koné nyama di tengahan awaké mati. Ngelah angkihan akatih, masih mani puan lakar pegat. Yén pegat angkihané, mati koné awaké.

Sing ada mati prajani. Ané ada mati sekabedik. Ada matané malunan mati. Ada kulitné utawi kupingné malunan mati. Ada masih pepinehné mati malunan. Angkihan koné siduri mati.

Nyén ané sing mati-mati?

Yén ahli agamané takonin, orahanga atma ané sing mati-mati. Liu satuan ahli agamané indik atma ané sing ngenah. Patuh cara ahli purbakala takonin unduk dinosaurus, mekejang cara tawanga, yadiapin ia sing taén nepukin dinosaurus. Kéto masih anak ané sing nawang apa-apa unduk Satyaloka, bisa ceramah lemah peteng unduk Loka ané paling tegeh dija kadén ento. Yén seken-seken nawang, bedik koné satuané.

Nyén ané sing mati-mati?

Yén ahli tattwané takonin, kéné pasautné. Apa ané sing lekad, sing koné lakar mati. Untengné, sekancan ané lekad, pasti lakar mati. Ada ané lekad uli taluh, ada uli biji, ada uli basang I Mémé, ada lekad uli di keneh I Bapa, ada lekad uli buddhin Sang Yogiswara, ada ané lekad uli batu engkag, ada masih ané lekad uli awakné padidi. Kéto koné induk ané sing mati-mati manut tatwané.

Mekejang ané lekad lakar kena bancana (= mati) sawiréh ané lekad ento ngelah angga. Kéto koné rumusné. Kija lakun melaibin mati?

Péh! Nyukeh-nyukehang dogén petakon awaké. Yén awaké dueg ngaé petakon, masak sing bisa awaké ngaé pesaut. Yén bisa awaké negul, ngudyang awaké sing bisa ngelésang. Yén awaké bisa ngelidin lekad, sinah awaké lakar bisa melaibin mati. Kénkén, bisa awaké ngelidin lekad ané pidan?

Jani liu ada petakon tidong-tidong, sesukat liu ada dharmawacanan nyén kadén. Liu ada petakon joh-tegeh, ulian bisa maca hanacaraka data-data kéwala. Mara lulus kursus méditasi mesertifikat, langsung mukak kursus mecabang-cabang mebunga-bunga.

Petakon awaké padidi waspadain. Ulian petakon, awaké ngejoh-ngejohang uli tetujon. Kéto masih tungkalikané, ulian petakon, awaké maek-maekang tekén tetujon. Cara nak metapa, petakoné cara gegodan. Yén di lawasé gegodan marupa bidadari jegég mentul. Jani gegodane marupa petakon cara misi kéwala ngelengehin.

Yén saja petakon pesu uli di ati, pasti pesautné ada ditu di atiné. Kéwala yén petakoné madasar karirihan, sing ada pesautné. Sastrané koné sing mesaut, yén takonina olih anak ririh. Sastrané lakar mesaut tur mekenyung manis, yén ketakonin olih anak bakti-subakti saking ati.

Koné yén ada anak pangenahné cara suci, waspadain. Yén ada nak ngaku belog pang kadéna bek misi cara ilmu-padi, kelidin. Yén di keneh awaké jeg ada petakon ririh, turéksain. Sawiréh liu anaké sing neked-neked, ulian petakon ulian pesaut. [ibm dharma palguna]*

Artikel Orti Bali Puniki Katerbitin olih: Bali Post.

 

 

 

Yadnya Yang Benar


Melakukan Yadnya tidak dapat dipisahkan dengan konsep Tri Kaya Parisudha. Beryadnya seharusnya dilakukan secara terpadu antara pikiran, perkataan dan perilaku. Ketiga hal itu wajib dilakukan tanpa mengistimewakan salah satunya. Jadi Yadnya yang benar adalah Yadnya yang dilandasi oleh pikiran, perkataan dan perbuatan yang baik.

Asraddha hutam dattam
tapastaptam krtam ca yat
asadityucyate pursa na
ca tat pretyaneha ca. (Sarasamuscaya 211). 

Maksudnya: Syarat yadnya yang memberikan pahala mulia dengan adanya bhakti, pemberian yang tulus ikhlas, tapa melaksanakan dharma, tetapi tanpa didasarkan dengan keyakinan yang sungguh-sungguh, maka perbuatan itu sangat hina. Tidak akan berpahala mulia di dunia ini maupun di akhirat.

Untuk mendapatkan pahala mulia dari yadnya yang dilakukan ada beberapa syarat yang wajib diposisikan secara terpadu yaitu:

  • Bhakti adalah sikap hidup yang diwujudkan dengan berserah diri pada Tuhan. Berserah diri pada Tuhan itu bukanlah bermalas-malasan– segala persoalan hidup ini diserahkan pada Tuhan. Berserah diri pada Tuhan itu adalah bekerja dengan baik, benar, tepat dan wajar. Karena ajaran Karmaphala yang diciptakan oleh Tuhan mengajarkan bahwa setiap perbuatan akan memberikan pahala sesuai dengan apa yang diperbuat. Kalau perbuatan yang dilakukan itu baik, benar, tepat dan wajar, itu pasti berpahala sesuai dengan perbuatan tersebut. Ajaran Karmaphala inilah yang wajib dipegang kuat-kuat. Mantapkan keyakinan dan tingkatkan kemampuan untuk melakukan perilaku yang baik, benar, tepat dan wajar. Kapan perilaku itu memberikan pahala itu hanya Tuhan yang tahu. Yang jelas perilaku itu pasti akan berpahala seperti yang dilakukan. Hal itu tidak boleh diragukan. Ini artinya berbhakti pada Tuhan untuk meningkatkan dan menguatkan eksistensi Atman yang suci. Eksistensi Atman yang kuat akan meningkatkan keluhuran moral dan menguatkan daya tahan mental. Moral yang luhur dan mental yang kuat sebagai modal dasar untuk berperilaku baik, benar, tepat dan wajar berlandaskan dharma.
  • Weweh artinya memberikan. Dalam Wrehaspati Tattwa dinyatakan Daana ngarania paweweh. Artinya daana namanya perilaku memberikan. Dengan demikian Weweh itu adalah melakukan dana punia dengan baik, benar, tepat dan wajar sesuai dengan petunjuk dharma. Bhagawad Gita XVII.20 menyatakan bahwa dana punia yang diberikan atas dasar kewajiban atau Datavyam dengan tulus ikhlas berdasarkan Desa, Kala dan Patra. Dalam hal ini Patra itu adalah orang yang baik dan tepat. Sarasamuscaya 271 menyatakan: Patra ngarania Sang yogia Wehana Daana. Artinya Patra namanya adalah orang yang sepatutnya diberikan daana punia. Dana Punia yang demikian disebut Satvika Daana atau pemberian yang berkualitas tinggi. Dalam Bhagawad Gita IV.33 dinyatakan bahwa melakukan Yadnya dengan ilmu pengethauan suci atau Jnyana Yadnya jauh lebih tinggi nilainya daripada beryadnya dengan harta benda.
  • Tapa dalam Sarasamuscaya 260 dinyatakan: ‘’Tapa kaya sang sosana.’’ Maksudnya, tapa adalah kuat menahan gejolak hawa nafsu. Sedangkan Wrehaspati Tattwa 25 menyatakan: ‘’Tapa ngarania umati indryania.’’ Maksudnya, tapa namanya mengedalikan indriyanya. Indriya ini dalam Katha Upanisad I.3-9 diri manusia itu diumpamakan bagaikan kereta dengan kudanya. Kuda yang menarik kereta diumpamakan indriya. Sedangana badan kereta diumpamakan badan raga. Pikiran diumpamakan tali lis atau tali kendali kereta. Kusir kereta diumpamakan kesadaran budhi. Atman diumpamakan pemilik kereta. Kuda akan dapat menarik kereta dengan sempurna untuk mengantarkan pemilik kereta pada tujuannya. Artinya badan wadag ini adalah badan kereta yang ditarik oleh kuda indriya. Ini berarti Tapa itu adalah memelihara dan melatih indriya agar tetap sehat berfungsi sempurna menurut alamnya serta patuh pada pengendalian pikiran dan kesadaran budhi. Dengan Tapa itu manusia dapat mengendalikan indriya-nya yang sehat dan tidak menyimpang dari kendali pikiran dan kesadaran budhi. Dengan demikian Atman akan semakin dekat dengan Brahman. Dekatnya hubungan Atman dengan Brahman akan membuat manusia itu selalu dapat berbuat dalan jalan Dharma. Tanpa Tapa, indriya itu bisa membawa diri manusia ini terseok-seok ke jurang Adharma menuju neraka.
  • Ulah Dharma, artinya prilaku yang berdasarkan dharma. Melaksanakan ini bukan sekadar untuk meraih pencitraan diri di tengah-tengah masyarakat. Namun atas kesadaran bahwa hal itu wajib dilakukan oleh manusia yang hidup di bumi ini. Perilaku Dharma menurut Wrehaspati Tattwa 25 ada tujuh yaitu: Sila, Yadnya, Tapa, Daana, Prawrajya, Bhiksu dan melakukan Yoga. Misalnya, Sila disebutkan: ‘’Mangraksa acara rahayu.’’ Artinya memiliki kebiasaan hidup yang baik. Prawrajya artinya mengembara menyebarkan Dharma. Bhiksu selalu berupaya menyucikan diri melepaskan ego atau Ahamkara. Yoga artinya mengendalikan pikiran untuk bersatu dengan Tuhan.
  • Sraddha, artinya keyakinan atau kepercayaan yang sungguh-sungguh. Tidak boleh meragukan kebenaran ajaran tersebut. Hidup penuh keraguan sangat berbahaya Dalam Bhagawad Gita IV.40 menyatakan: ‘’Samsayaatma vinasyati’’. Artinya barang siapa yang ragu akan kebenaran tersebut akan hancur. Inilah kunci pengamalan Bhakti, Weweh, Tapa dan Ulah Dharma. Tanpa keikhlasan dan keyakinan yang sungguh-sungguh perilaku tersebut disebut perilaku Nista namanya. Melakukan Bhakti pada Tuhan hanya untuk mencitrakan diri agar dipandang sebagai orang yang religius tanpa keyakinan sungguh sangat rendah. Demikian pula melakukan Daana Punia untuk mencitrakan diri agar dipandang orang dermawan juga rendah.

Sumber: Bali Post.