Paduarsana

Berbagi Tentang Semua Hal

Category Archives: Orti Bali

Tradisi Ring Bali


Bali pinaka sinalih tunggil pulo ring wewidangan Negara Kepulauan Républik Indonésia sampun kaloktah ring sajebag dura negara antuk kaasrian alam, budaya miwah tradisi. Mayuta-yuta turis lokal miwah dura negara rauh ka Bali nyabran warsa. Daya tarik pesona genah-genah wisatané ring Bali pinaka objék wisata sané nénten wénten telasnyané karauhin, sakadi objék wisata Pantai Kuta, Sanur, Tanah Lot, Bedugul, Kintamani, miwah makudang-kudang lelampahan seni ring Bali. Lianan ring kaasrian alam sané dahat becik, pulau puniki taler katah madué budaya miwah seni tradisi sané tawah. Yéning selehin ring teges krunané, tradisi utawi dresta madué teges pinaka adat sané kamargiang tumurun saking leluhur tur kantun kamargiang olih kramané kantos mangkin.

Wewidangan ring Bali sané kaepah dados makudang-kudang kabupatén gumanti madué seni, tradisi utawi dresta sané dahat mabinayan ring soang-soang kabupatén. Kawéntenan seni tradisi punika pinaka tetamian leluhur sané kantun kalaksanayang olih kramané ring Bali kantos mangkin. Makudang-kudang seni tradisi ring Bali lumrahnyané kalaksanayang ri kala nyanggra utawi nepetin ring pamargi rahinan jagat hindu minakadi, rahina Galungan, Kuningan, Nyepi miwah rahina-rahina lianan.

Wénten makudang-kudang seni budaya miwah tradisi sané tawah, sakadi sané wénten ring Kabupatén Karangasem. Sinalih tunggil seni tradisi sané sampun sering kamargiang ring Bali minakadi tradisi Mekare-kare utawi katah kasambat tradisi Perang Pandan sané kalaksanayang nyabran sasih kalima ring Désa Tenganan, Karangasem. Tradisi Mekare-kare kamargiang pinaka upacara persembahan majeng para leluhur miwah Déwa Indra sané kapercaya pinaka Déwa Perang. Manut nilai historisnyané, kacritayang Déwa Indra mayuda ngalawan Maya Denawa, Raja Bali trah raksasa sakti sané madué bikas kaon sawenang-wenang nambakin krama hinduné ring Bali ngaturang sembah majeng ring Ida Sang Hyang Widi Wasa. Tradisi Mekare-kare kalaksanayang nganggén sanjata sané kekaryanin antuk pandan madui pinaka lambang gada sané kaanggén mayuda. Tradisi punika kalaksanayang olih sakatah krama lanang Désa Tenganan, saking krama sané kantun alit-alit, kantos sané sampun lingsir. Yadiastun para kramané ring sajeroning ngamargiang Mekare-kare punika kantos ngamedalang rah ring anggannyané, nanging kawéntenané punika nénten kantos ngamedalang biyuta ring soang-soang krama. Sesampuné wus maperang, soang-soang krama punika raris saling tulungin nyabutin duin pandan tur nagingin tamba sané kekaryanin antuk kunyit tur daun basé. Lianan ring tradisi Mekare-kare, wénten taler tradisi sané nyihnayang paperangan sané kawastanin Gebug Seraya utawi Gebug Éndé. Sakadi wastannyané, Gebug Éndé kalaksanayang olih sakatah krama ring Désa Seraya Karangasem. Gebug Éndé masrana antuk penyalin salantang 1-2 meter, tur Éndé sané madué teges taméng sané kaanggén pinaka panangkis. Gebug Éndé sané kairingin antuk gamelan puniki kasujatiané nénten wantah pinaka lelampahan kémanten, nanging madué tetujon sané dahat katengetang. Tradisi Gebug Éndé kapercaya olih krama pinaka jalaran anggén nedunang sabeh ri kala lahru. Pateh sakadi tradisi Perang Pandan, krama sané ngamargiang Gebug Éndé taler nénten kantos ngawetuang biyuta sawusan ngamargiang tradisi punika.

Ring wewidangan Dénpasar, wénten tradisi sané kawastanin Oméd-médan. Tradisi Oméd-omédan kalaksanayang olih sakatah yowana ring Banjar Kaja, Sésétan. Yéning selehin ring krunané, oméd-omédan madué teges saling kedeng. Prosési puniki kariin antuk ngamargiang pamuspan sané matetujon nunas karahayuan. Wus punika para yowanané raris kaepah dados kalih, sawetara 50 diri yowana lanang, tur yowana istri. Sesampuné polih arahan, raris kaadu. Barisan sané pinih ajeng saling diman tur katonton sakatah krama. Tradisiné punika kapercaya madué tatujon pinaka panulak baya.

Tradisi sané taler dahat ngulangunin inggih punika tradisi Makotékan sané sampun kamargiang duk masa kerajaan Mengwi. Tradisi puniki kalaksanayang pinaka makélingin kemenangan kerajaan Mengwi daweg mayuda ngalawan Kerajaan Blambangan. Kawastanin tradisi Makotékan santukan kawéntenan suaran kayu sané saling matabrakan ri kala kayu-kayuné punika kasikiang ngawentuk gunung. Kayu sané kagabung punika raris ngawetuang suara ték ték tur raris tradisiné punika kawastanin Makotékan. Makotékan kamargiang olih satusan krama lanang ring Désa Munggu ri kala nepetin rahina Kuningan.

Lianan punika, kantun ring wewidangan Badung, taler wénten tradisi sané kawastanin tradisi Siat Tipat. Siat Tipat pinaka tradisi sané kamargiang olih krama Désa Kapal ri kala sasih kapat. Suksmaning pamargi tradisi puniki, pinaka simbol asal muasal kauripan manusané ring marcepada. Tipat kapercaya pinaka lambang purusa, tur bantal pinaka lambang pradana. Siat Tipat taler matetujon pinaka jalaran ngaturang suksmaning manah olih krama majeng ring Ida Sang Hyang Widhi Wasa antuk waranugraha sané kapaica marupa panén sané melimpah. Prosési puniki kariinin antuk pamuspan sané kamargiang olih para krama ring Désa Kapal tur nganggé sesaji sané katurang marupa tipat tur bantal. Wus punika, sesampuné kaicén arahan olih Ida Jero Mangku raris krama sané sampun kaepah dados kalih kelompok raris saling entungin tipat lan bantal.

Wénten taler tradisi ngentungang jinah sané kawastanin tradisi Masuryak. Tradisi sané kamargiang olih krama ring Désa Bongan, Kabupatén Tabanan punika kalaksanayang nyabran rahina Kuningan. Tetujon pamargin tradisi Masuryak inggih punika pinaka jalaran rasa angayu bagia krama majeng ring Ida Sang Hyang Widhi Wasa antuk paica sané kapolihang olih kramané sami.

Lianan punika, kasujatiané kantun makéh malih tradisi-tradisi sané wénten tun kantun kamargiang olih kramané ring Bali. Yéning selehin malih, sakatah tradisiné punika sujatiné ngamuatang nilai tur tetujon sané dahat mautama ring sajeroning pamarginé. Mawit saking sarana kantos pamarginé madué smerti sané dahat mautama ngastiti ring kasukerthan jagat. Kawéntenane pamargin tradisiné punika taler pinaka cihna krama Baliné sané kantun pageh ngamargiang tradisi tetamian leluhur kantos mangkin. Kawéntenané punika gumanti taler ngawetuang dampak positif majeng i krama indik pelestarian budaya miwah daya tarik pariwisata. Makudang-kudang tradisi punika sapatutnyané mangda tetep kalaksanayang tur kadasarin antuk nilai-nilai sané dahat mautama sumangdané pamargin sakatah tradisi ring Bali prasida ngawinang krama Baliné satata rahayu tur ajeg.

Artikel Saking : Bali Post

Nyuciang Angga, Ngicalang Kaletehan


Akéh krama Hindu ring Bali sané bimbang yéning sampun maosang pacang nglaksanayang rahinan Sugihan pinaka reruntutan rahinan jagat Galungan lan Kuningan. Krama Bali kantun bimbang, rahina Sugihan sané cén pacang kalaksanayang. Sugihan Bali napi Sugihan Jawa?

Maosang indik rahinan Sugihan Jawa miwah Sugihan Bali, i raga dados krama Hindu Bali patut nglaksanayng makekalih rerahinan puniki manut tegesnyané soang-soang. Sugihan Jawa jatuh ring rahina Wraspati Wagé, wuku Sungsang. Rahina Puniki mateges nyuciang Bhuana Agung (Makrokosmos) mawit saking sekala miwah niskala sané kaniasayang antuk nglaksanayang pamuspan ring genah-genah suci rumasuk ring merajan. Mareresik ring pura, nglaksanayang rerebu ring sanggar, parahyangan miwah ring pura-pura siosan, kalanturang antuk nglaksanayang pangraratan miwah pamuspan. Ring Rahina Sukra Kliwon, wuku Sungsang kawastanin rahina Sugihan Bali. Rahina puniki mateges nyuciang Bhuana Alit (Mikrokosmos) utawi angga sarira antuk nglaksanayang panglukatan majeng angga sarirané. Lianan nglaksanayang penglukatan, taler kalaksanayang bakti Yoga sané matetujon ngicénin katreptian pikayunan.

Manut Drs. I Ketut Wiana, M.Ag., ring Rahina Sugihan puniki i raga nglaksanayang panyucian taler pabersihan majeng Bhuwana Alit lan Bhuwana Agung.

“Ring Rahina Sugihan Jawa, i raga nyuciang Bhuwana Agung mawit saking mareresik kantos ngaturang bebanten tur nglaksanayang pamuspan. Rahina puniki mapaiketan sareng Tri Hita Karana. Ring Rahinan Sugihan Bali i raga nglaksanayang panyucian majeng angga sarira santukan ring angga i ragané wénten akéh pisan sifat-sifat sané leteh sané patut kabersihang,” baosnyané.

Dané taler maosang, leteh sané wénten sajeroning angga inggih punika kawastanin Dasa Mala minakadi Tandri wantah anak sané sakit-sakitan, Kleda mateges anak sané stata maselselan, Leja wantah anak sané sombong, Kuhaka wantah anak sané brangti, congkak miwah ajum, Metraya wantah anak sané seneng nguluk-uluk anak lianan, Megata wantah anak sané seneng mabaos tan jakti, Ragastri wantah anak sané seneng memitra, Kutila wantah anak sané sering plintat plintut, Baksa Bhuwana wantah anak sané seneng nyakitin sesamenné, Kimbura wantah anak sané madué rasa iri hati.

“Makasami kaletehan punika sané patut kaicalang sajeroning nglaksanayang rahinan Sugihan Bali. Ring rahina puniki, i raga dados nglaksanayang panglukatan ring jero soang-soang, nanging i raga mangda nunas Tirtha Panglukatan majeng Ida Ratu Peranda. Lianan punika iraga taler dados nglaksanayang panglukatan ring genah-genah suci minakadi ring Pura Tirta Empul Tampak Siring,” baos Wiana ngwewehin.

Artikel Olih: Drs. I Ketut Wiana, M.Ag. | Orti Bali – Bali Post

 

 

 

Budaya, Adat, Maagama Hindu?


Inget mangkin iraga iriki pinaka wang Bali anom, polih dumun mirengang pikobetné anak bajang dangin umahé rikala ipun ngeraos kapining mémé utawi mama ipuné. Yéning néntén iwang baan miragi, puniki ipuné ngorahang: “Uduh..uduh Mémé, ngudiangkéh tiang dogén ané tuyuh mejejaitan, matanding canang, mebanten sewai wai an rikala rahinan? To tingalin Mémé, bli wayan, kemu mai maseneng seneng, neked jumah, laut ngéncolang ka metén masaré, suba kéto di subané bangun, ngéncolang ia ka paon, nyampat tusing, apabuin manting bajun ipuné..ngudiangkéh aluh sajan palekadan ipuné dadi anak muani, Mé? Tusing cara tiang lekad dadi anak luh kéné.nganti bungkut asanin bangkiangé matetebasan ngajak busung dogén.., Mébuin pidan men ting bisa jemet ring peplajahan sekolahé, apabuin ngerambang déwék tiangé lakarang ngerereh masa depan ring pekaryanané? Dados papinehang nganti tigang lemeng parindikané ento. Nak pedalem masih anak luhé ento, jegég, anteng pesan ipun nguepin reraman ipuné; tur laut ipun matakén kapining Mémé ipuné. Mé ngudiangkéh buka kéné tetamian iragané wang Bali maagama Hindu iriki? Napikéh iraga né sami maagama Hindu, napi maagama adat, taler napikéh mabudaya, Mé? Laut masaut I Mémé; “Cening Kadék pianak mémé, yening cening matakon buka kéto sinah néntén sida baan mémé negesang sangkaning mémé nak tusing karwan masekolah i pidan. Sawiréh baas jengah déwéké meled uning apang sida baan negesang parindikanné ento, yadiastun akéh gati kekirangané dados manusa, polih iraga ngwacén buku Bhagawad Gita-né.

Dados tetilikan mangkin sangkaning iraga sané polih paplajahan ring sekolahanné puniki patut mapapineh sané kadasarin antuk “Etika, Estetika lan Logika”. Santukan akéhan sané mamargi ring sajeroning adat té ring Bali nak akéhan beru Logikané. Akéh cerik ceriké, truna truniné mangkin marasa lan mapineh; déwék ipuné maagama Hindu sekadi anaké kapaksa santukan lebihan karasayang ipun pamargin adaté tekéning Hinduné; yéning matungkas pamargin ipuné akédik, sinah polih diskriminasi social ipun ring masyarakaté ento. Jakti beneh logikané, adat lan budaya sané lakarang tetep ngajegang Bali lan wang Baliné; Adat lan Budaya pinaka tetamian punika boya ja agama, nanging étika, éstetika lan logika sané metu saking papinehé uli ilu sané patut tetep jaga. Mangkin minab nénten ja akedik truna truniné sané bisa mejejaitan, taler masolah dados pregina. Nanging akéh sané minab lakarang pengeng sangkaning adat sané kaiket olih awig awigé baas “kekeh”. Sangkala wénten anaké ngorahang, Hindu ring Bali kaiket olih awig awig adat lan budaya. Minab akéhan mangkin wang Bali sané masekaya akéh, mabudaya lan nyontohang parisolah adat sané kadasarin baan égo. Minabkéh ical rasa “Lascarya” ri kala mayadnya, taler maagama Hindu? Ring BagawadGita sampun mungguh; “napi ja sané aturang ring Ida (Shri Wisnu) yéning sampun kadasarin manah lascarya, pastika katerima antuk Ida”. Tegarang cingakin lan pinehang akédik; akéhan pamargi awig awig adaté sané “kekeh” punika madasar antuk sinunggil kruna “harus”; napi napi ja apang harus kéné, apang harus kéto. Napikéh ipun I tukang suun ring peken Badungé “harus” ngaryanang prani soda sané tegehnyané a méter? Harus nyediang céléng dadua ring warga banjaré rikala panak ipuné ngantén? Salingkéh minehang kéto, ngrereh jinah ané lakar anggén ipun numbas baas dogén minab ngangsehang yéning asanin sewai wai. Napikéh ulian ngaryanang Badé sané matumpang solas sida lakarang sang atman katerima di kadituan? Ngudiangkéh awig awig adat lan budaya né ngansan ngansan matulihan ring baduur sané ngansan ngansan negehang, nénten taén ring beténan sané pantes anggén sesikut? Nak ulian awig awig adat sané “kekeh” to sané lakarang ngranayang budaya né mamargi madasar “égo” manusané. Sangkala i raga ring Bali minab lakarang beru parisolahé, napikéh jakti-jakti maagama Hindu, agama sané negesang pamargi “Lascarya utawi Tulus Ikhlas” ri kala maagama? Salingkéh minehang parindikané puniki, PHDI ring Bali dogén kakepah dados kalih, ulian pamargi adaté sané kasengguh dresta ring soang soang désa utawi wewengkon i riki sané lebihan “interference”- né ring agama Hinduné, sangkala lakarang ngansan beru “Logika” Hinduné i riki. Nak beneh pasaja lan pelihé sané nénten karwan ento iraga sane ngorahang; nanging yéning sampun maturan kadasarin manah lascarya sinah punika sané jakti Hindu.

Artikel olih: I Madé Suwitra | Bali Post