Paduarsana

Berbagi Tentang Semua Hal

Tag Archives: bali

Bhakti Yoga Hindu Bali


Walaupun kehidupan ini terlihat tunggal dan singkat, sesungguhnya sebelumnya kita sudah berputar-putar jutaan kali lahir-hidup-mati lahir-hidup-mati dalam roda samsara. Ada banyak sebabnya mengapa samsara terus terjadi, tapi sebab yang paling utama adalah karena kita salah pikiran, lalu menjadi salah tindakan dan perkataan, yang kemudian berujung kepada lembah kesengsaraan.

Lahir dan hidup dalam roda samsara itu, bisa diibaratkan seperti meniti “titi ugal-agil” [jembatan berupa sebatang kayu kecil yang goyah]. Hanya persoalan waktu kita “jatuh ke dalam jurang”. Dengan kata lain, sangat-sangat mendesak bagi kita sebagai manusia untuk segera sadar, karena kita semua sedang meniti titi ugal-agil.

Setiap hari segala macam hal datang kepada kita silih berganti. Habis bahagia, datanglah kejengkelan. Habis senang, datanglah kebosanan. Demikian terus-menerus berputar. Hanya persoalan waktu kita ”jatuh ke dalam jurang”. Kita yang sudah menikah kemudian cari istri lagi, itu jatuh ke dalam jurang. Kita tidak puas dengan gaji kemudian kita korupsi, itu jatuh ke dalam jurang. Kita tidak puas dengan pasangan hidup kemudian minta cerai, itu itu jatuh ke dalam jurang. Dll-nya. Kita akan menyakiti dan melukai baik diri kita sendiri maupun orang lain. Pada akhirnya diri kita sendiri yang akan terjerumus ke dalam jurang kegelapan dan kesengsaraan.

Kalau setuju dan yakin, bahwa hidup sebagai manusia itu ibarat meniti titi ugal-agil dan salah-salah kita bisa jatuh ke dalam jurang, segeralah kita kembali ke jalan dharma. Karena hanya dengan begitu seluruh kesengsaraan bisa lenyap, kita bisa terbebaskan dan menemukan hakikat diri dalam kedamaian-kebahagiaan sejati.

Hindu di Bali.

Salah satu ciri kuat Hindu Bali adalah Bhakti Yoga, dengan ciri khas dimana dalam kesehariannya penuh dengan yadnya [persembahan suci]. Mengacu kepada apa yang dilaksanakan oleh para tetua, tidak saja banten dan upakara menjadi yadnya, tapi tari-tarian, ngayah [pelayanan], ukiran, pemberian, pertolongan, membahagiakan mahluk lain, dll, semuanya adalah yadnya. Bahkan hidup inipun adalah yadnya. Kalau hal ini yang dijadikan acuan, sebagai Hindu Bali selayaknya bergerak dengan spirit yadnya [persembahan suci].

Ada delapan macam yadnya, yaitu TRI YADNYA [tiga macam yadnya yang tidak berhubungan dengan upakara] dan PANCA YADNYA [lima macam yadnya yang berhubungan dengan upakara]. Tri Yadnya termasuk Para Bhakti, sedangkan Panca Yadnya termasuk Apara Bhakti. Inilah jalan menuju tercapainya Tri Hita Karana, yaitu keharmonisan semesta yang bersumber pada keharmonisan hubungan antara manusia dengan Hyang Acintya dan para dewa-dewi, manusia dengan alam raya dan manusia dengan sesama mahluk. Ini selaras-sejalan dengan tujuan “moksartham jagadhita ya ca iti dharma”, yang berarti : dengan dharma kita mewujudkan kebahagiaan semua mahluk dan keharmonisan alam semesta [jagadhita], serta mencapai pembebasan dari roda samsara [moksartham].

Bhakti Yoga harus dimulai dengan upaya mendisiplinkan diri. Ini direalisasi dengan melaksanakan Tri Yadnya, yaitu tiga macam persembahan suci atau yadnya yang tidak berhubungan dengan upakara.

Ketiga yadnya itu adalah :

1. Drwya Yadnya. Ini adalah yadnya berupa welas asih dan kebaikan kepada semua mahluk. Memuja Tuhan dan dewa-dewi yang tidak kelihatan tentu saja bagus dan boleh. Tapi menyayangi para mahluk yang terlihat juga termasuk yadnya [persembahan suci]. Drwya Yadnya adalah yadnya berupa perbuatan-perbuatan kebaikan, kasih sayang dan pemberian materi maupun non-materi. Tidak saja kepada manusia, tapi juga kepada alam semesta beserta seluruh mahluk didalamnya. Termasuk welas asih dan kebaikan kepada para mahluk menderita : hewan dan mahluk-mahluk niskala alam bawah [yang ditempat lain dimusuhi sebagai setan]. Yadnya disini bukan selalu berarti uang atau barang. Senyuman ramah, mau menjadi tempat curhat yang baik, membantu membuang sampah, itu juga sebuah yadnya. Membuat orang senang, bahagia, terhibur, lepas dari ganjelan, dll, itu semua sebuah persembahan suci [yadnya].

2. Tapa Yadnya. Ini adalah yadnya berupa 10 disiplin diri, yaitu :

  • Tiga disiplin badan : hindari menyakiti-membunuh, hindari hubungan seks ilegal [selingkuh], hindari mengambil sesuatu yang bukan milik kita.
  • Empat disiplin lidah : hindari berbohong, hindari bergosip-memfitnah, hindari kata-kata kasar dan menghina, hindari kesombongan.
  • Tiga disiplin pikiran : hindari kemarahan-kebencian, hindari keserakahan [termasuk serakah ingin hidup harus selalu tenang, damai, gembira tanpa gangguan], hindari dualitas pikiran [benar-salah, baik-buruk, suci-kotor, dll].

Dengan indriya-indriya dan pikiran yang terkendali, kita lebih sedikit serakah, lebih sedikit mengeluarkan kata-kata menyakitkan, yang membuat kita lebih sedikit menyakiti mahluk lain, lebih banyak mengurangi penderitaan para mahluk, sekaligus membuat kita berhenti memproduksi karma buruk.

3. Jnana Yadnya.
Ini adalah yadnya berupa kebijaksanaan dan pengetahuan. Kita belajar dan berlatih menghidupkan kebijaksanaan yang mendalam dalam bathin kita.

Dengan kebijaksanaan mendalam, kita lebih sedikit marah, lebih sedikit membenci, lebih sedikit dendam, lebih sedikit tidak puasnya, yang membuat kita lebih sedikit menyakiti mahluk lain, lebih banyak mengurangi penderitaan para mahluk, sekaligus membuat kita berhenti memproduksi karma buruk.

Dengan keseharian yang dibimbing oleh Tri Yadnya keadaan bathin kita akan menjadi sejuk, teduh, terang. Jauh lebih sedikit mahluk yang disakiti dan jauh lebih banyak mahluk yang bisa disayangi. Hal ini tidak saja menyegarkan bathin orang lain atau mahluk lain, tapi sekaligus juga menyalakan teja atau sinar suci di dalam bathin kita. Sehingga kemanapun kita sembahyang, apapun upakara yang kita lakukan, langkah kita akan ringan, dimana-mana kita mudah sekali bertemu dengan teja kemahasucian.

Segala macam sembahyang, mebanten, upakara, dll, yang kita laksanakan, tanpa dilandasi oleh Tri Yadnya, kemungkinan besar hanya menjadi penyegaran spiritual atau rekreasi rohani yang sifatnya sementara saja atau bahkan tidak berguna. Vibrasi spiritual-nya lemah dan mudah lenyap. Akan tetapi bila sebaliknya, bhakti yoga tidak lagi menjadi aktifitas fisik belaka, tapi sudah menjadi satu dengan aktifitas jiwa. Ini yang akan membuat dalam bhakti kita akan mudah terhubung dengan wilayah-wilayah kemahasucian. Karena hanya yang suci akan tersambung dengan bagian dari Brahman yang juga suci.

 

 

 

Tradisi Ring Bali


Bali pinaka sinalih tunggil pulo ring wewidangan Negara Kepulauan Républik Indonésia sampun kaloktah ring sajebag dura negara antuk kaasrian alam, budaya miwah tradisi. Mayuta-yuta turis lokal miwah dura negara rauh ka Bali nyabran warsa. Daya tarik pesona genah-genah wisatané ring Bali pinaka objék wisata sané nénten wénten telasnyané karauhin, sakadi objék wisata Pantai Kuta, Sanur, Tanah Lot, Bedugul, Kintamani, miwah makudang-kudang lelampahan seni ring Bali. Lianan ring kaasrian alam sané dahat becik, pulau puniki taler katah madué budaya miwah seni tradisi sané tawah. Yéning selehin ring teges krunané, tradisi utawi dresta madué teges pinaka adat sané kamargiang tumurun saking leluhur tur kantun kamargiang olih kramané kantos mangkin.

Wewidangan ring Bali sané kaepah dados makudang-kudang kabupatén gumanti madué seni, tradisi utawi dresta sané dahat mabinayan ring soang-soang kabupatén. Kawéntenan seni tradisi punika pinaka tetamian leluhur sané kantun kalaksanayang olih kramané ring Bali kantos mangkin. Makudang-kudang seni tradisi ring Bali lumrahnyané kalaksanayang ri kala nyanggra utawi nepetin ring pamargi rahinan jagat hindu minakadi, rahina Galungan, Kuningan, Nyepi miwah rahina-rahina lianan.

Wénten makudang-kudang seni budaya miwah tradisi sané tawah, sakadi sané wénten ring Kabupatén Karangasem. Sinalih tunggil seni tradisi sané sampun sering kamargiang ring Bali minakadi tradisi Mekare-kare utawi katah kasambat tradisi Perang Pandan sané kalaksanayang nyabran sasih kalima ring Désa Tenganan, Karangasem. Tradisi Mekare-kare kamargiang pinaka upacara persembahan majeng para leluhur miwah Déwa Indra sané kapercaya pinaka Déwa Perang. Manut nilai historisnyané, kacritayang Déwa Indra mayuda ngalawan Maya Denawa, Raja Bali trah raksasa sakti sané madué bikas kaon sawenang-wenang nambakin krama hinduné ring Bali ngaturang sembah majeng ring Ida Sang Hyang Widi Wasa. Tradisi Mekare-kare kalaksanayang nganggén sanjata sané kekaryanin antuk pandan madui pinaka lambang gada sané kaanggén mayuda. Tradisi punika kalaksanayang olih sakatah krama lanang Désa Tenganan, saking krama sané kantun alit-alit, kantos sané sampun lingsir. Yadiastun para kramané ring sajeroning ngamargiang Mekare-kare punika kantos ngamedalang rah ring anggannyané, nanging kawéntenané punika nénten kantos ngamedalang biyuta ring soang-soang krama. Sesampuné wus maperang, soang-soang krama punika raris saling tulungin nyabutin duin pandan tur nagingin tamba sané kekaryanin antuk kunyit tur daun basé. Lianan ring tradisi Mekare-kare, wénten taler tradisi sané nyihnayang paperangan sané kawastanin Gebug Seraya utawi Gebug Éndé. Sakadi wastannyané, Gebug Éndé kalaksanayang olih sakatah krama ring Désa Seraya Karangasem. Gebug Éndé masrana antuk penyalin salantang 1-2 meter, tur Éndé sané madué teges taméng sané kaanggén pinaka panangkis. Gebug Éndé sané kairingin antuk gamelan puniki kasujatiané nénten wantah pinaka lelampahan kémanten, nanging madué tetujon sané dahat katengetang. Tradisi Gebug Éndé kapercaya olih krama pinaka jalaran anggén nedunang sabeh ri kala lahru. Pateh sakadi tradisi Perang Pandan, krama sané ngamargiang Gebug Éndé taler nénten kantos ngawetuang biyuta sawusan ngamargiang tradisi punika.

Ring wewidangan Dénpasar, wénten tradisi sané kawastanin Oméd-médan. Tradisi Oméd-omédan kalaksanayang olih sakatah yowana ring Banjar Kaja, Sésétan. Yéning selehin ring krunané, oméd-omédan madué teges saling kedeng. Prosési puniki kariin antuk ngamargiang pamuspan sané matetujon nunas karahayuan. Wus punika para yowanané raris kaepah dados kalih, sawetara 50 diri yowana lanang, tur yowana istri. Sesampuné polih arahan, raris kaadu. Barisan sané pinih ajeng saling diman tur katonton sakatah krama. Tradisiné punika kapercaya madué tatujon pinaka panulak baya.

Tradisi sané taler dahat ngulangunin inggih punika tradisi Makotékan sané sampun kamargiang duk masa kerajaan Mengwi. Tradisi puniki kalaksanayang pinaka makélingin kemenangan kerajaan Mengwi daweg mayuda ngalawan Kerajaan Blambangan. Kawastanin tradisi Makotékan santukan kawéntenan suaran kayu sané saling matabrakan ri kala kayu-kayuné punika kasikiang ngawentuk gunung. Kayu sané kagabung punika raris ngawetuang suara ték ték tur raris tradisiné punika kawastanin Makotékan. Makotékan kamargiang olih satusan krama lanang ring Désa Munggu ri kala nepetin rahina Kuningan.

Lianan punika, kantun ring wewidangan Badung, taler wénten tradisi sané kawastanin tradisi Siat Tipat. Siat Tipat pinaka tradisi sané kamargiang olih krama Désa Kapal ri kala sasih kapat. Suksmaning pamargi tradisi puniki, pinaka simbol asal muasal kauripan manusané ring marcepada. Tipat kapercaya pinaka lambang purusa, tur bantal pinaka lambang pradana. Siat Tipat taler matetujon pinaka jalaran ngaturang suksmaning manah olih krama majeng ring Ida Sang Hyang Widhi Wasa antuk waranugraha sané kapaica marupa panén sané melimpah. Prosési puniki kariinin antuk pamuspan sané kamargiang olih para krama ring Désa Kapal tur nganggé sesaji sané katurang marupa tipat tur bantal. Wus punika, sesampuné kaicén arahan olih Ida Jero Mangku raris krama sané sampun kaepah dados kalih kelompok raris saling entungin tipat lan bantal.

Wénten taler tradisi ngentungang jinah sané kawastanin tradisi Masuryak. Tradisi sané kamargiang olih krama ring Désa Bongan, Kabupatén Tabanan punika kalaksanayang nyabran rahina Kuningan. Tetujon pamargin tradisi Masuryak inggih punika pinaka jalaran rasa angayu bagia krama majeng ring Ida Sang Hyang Widhi Wasa antuk paica sané kapolihang olih kramané sami.

Lianan punika, kasujatiané kantun makéh malih tradisi-tradisi sané wénten tun kantun kamargiang olih kramané ring Bali. Yéning selehin malih, sakatah tradisiné punika sujatiné ngamuatang nilai tur tetujon sané dahat mautama ring sajeroning pamarginé. Mawit saking sarana kantos pamarginé madué smerti sané dahat mautama ngastiti ring kasukerthan jagat. Kawéntenane pamargin tradisiné punika taler pinaka cihna krama Baliné sané kantun pageh ngamargiang tradisi tetamian leluhur kantos mangkin. Kawéntenané punika gumanti taler ngawetuang dampak positif majeng i krama indik pelestarian budaya miwah daya tarik pariwisata. Makudang-kudang tradisi punika sapatutnyané mangda tetep kalaksanayang tur kadasarin antuk nilai-nilai sané dahat mautama sumangdané pamargin sakatah tradisi ring Bali prasida ngawinang krama Baliné satata rahayu tur ajeg.

Artikel Saking : Bali Post

Nyuciang Angga, Ngicalang Kaletehan


Akéh krama Hindu ring Bali sané bimbang yéning sampun maosang pacang nglaksanayang rahinan Sugihan pinaka reruntutan rahinan jagat Galungan lan Kuningan. Krama Bali kantun bimbang, rahina Sugihan sané cén pacang kalaksanayang. Sugihan Bali napi Sugihan Jawa?

Maosang indik rahinan Sugihan Jawa miwah Sugihan Bali, i raga dados krama Hindu Bali patut nglaksanayng makekalih rerahinan puniki manut tegesnyané soang-soang. Sugihan Jawa jatuh ring rahina Wraspati Wagé, wuku Sungsang. Rahina Puniki mateges nyuciang Bhuana Agung (Makrokosmos) mawit saking sekala miwah niskala sané kaniasayang antuk nglaksanayang pamuspan ring genah-genah suci rumasuk ring merajan. Mareresik ring pura, nglaksanayang rerebu ring sanggar, parahyangan miwah ring pura-pura siosan, kalanturang antuk nglaksanayang pangraratan miwah pamuspan. Ring Rahina Sukra Kliwon, wuku Sungsang kawastanin rahina Sugihan Bali. Rahina puniki mateges nyuciang Bhuana Alit (Mikrokosmos) utawi angga sarira antuk nglaksanayang panglukatan majeng angga sarirané. Lianan nglaksanayang penglukatan, taler kalaksanayang bakti Yoga sané matetujon ngicénin katreptian pikayunan.

Manut Drs. I Ketut Wiana, M.Ag., ring Rahina Sugihan puniki i raga nglaksanayang panyucian taler pabersihan majeng Bhuwana Alit lan Bhuwana Agung.

“Ring Rahina Sugihan Jawa, i raga nyuciang Bhuwana Agung mawit saking mareresik kantos ngaturang bebanten tur nglaksanayang pamuspan. Rahina puniki mapaiketan sareng Tri Hita Karana. Ring Rahinan Sugihan Bali i raga nglaksanayang panyucian majeng angga sarira santukan ring angga i ragané wénten akéh pisan sifat-sifat sané leteh sané patut kabersihang,” baosnyané.

Dané taler maosang, leteh sané wénten sajeroning angga inggih punika kawastanin Dasa Mala minakadi Tandri wantah anak sané sakit-sakitan, Kleda mateges anak sané stata maselselan, Leja wantah anak sané sombong, Kuhaka wantah anak sané brangti, congkak miwah ajum, Metraya wantah anak sané seneng nguluk-uluk anak lianan, Megata wantah anak sané seneng mabaos tan jakti, Ragastri wantah anak sané seneng memitra, Kutila wantah anak sané sering plintat plintut, Baksa Bhuwana wantah anak sané seneng nyakitin sesamenné, Kimbura wantah anak sané madué rasa iri hati.

“Makasami kaletehan punika sané patut kaicalang sajeroning nglaksanayang rahinan Sugihan Bali. Ring rahina puniki, i raga dados nglaksanayang panglukatan ring jero soang-soang, nanging i raga mangda nunas Tirtha Panglukatan majeng Ida Ratu Peranda. Lianan punika iraga taler dados nglaksanayang panglukatan ring genah-genah suci minakadi ring Pura Tirta Empul Tampak Siring,” baos Wiana ngwewehin.

Artikel Olih: Drs. I Ketut Wiana, M.Ag. | Orti Bali – Bali Post