Paduarsana

Berbagi Tentang Semua Hal

Category Archives: Orti Bali

Sugihan Jawa Napi Sugihan Bali?


Bali Post- SANTUKAN nginutuin paitungan wuku, akéhan piodalan utawi upacara-upacara ring Agama Hindu rauh nyabran 210 rahina apisan (ngenem bulan apisan). Minakadi rahina Galungan sané jagi rauh puniki jatuh nepet rahina Buda Kliwon wuku Dunggulan tanggal 29/8 sané taler jatuh nyabran 210 rahina apisan.

Suasana Hari Raya Galungan, Sumber: Balikami

Rahina Galungan puniki madué reruntutan mawit saking selai lemeng sadurungnyané sané kawastanin Tumpek Wariga (Tumpek Bubuh). Salanturnyané, limolas rahina sadurung Galungan matepetan sareng rahina Anggara Kliwon, wuku Julungwangi kawastanin rahina Anggarkasih Julungwangi. Ring rahina Buda Pon, wuku Sungsang kawastanin rahinan Sugihan Pangenten, ngenem dina sadurung Galungan ring rahina Wraspati Wagé, wuku Sungsang kawastanin rahina Sugihan Jawa. Salanturyane ring rahina Sukra Kliwon, wuku Sungsang, kawastanin rahina Sugihan Bali. Redite Paing, wuku Dungulan kawastainin rahina Panyekeban. Soma Pon, wuku Dungulan kawastanin rahina Penyajaan. Anggara Wagé, wuku Dungulan kawastanin Penampahan Galungan. Ring rahina Buda Kliwon, wuku Dungulan puniki sané kawastanin rahina Galungan. Benjangnyané, Wraspati Umanis, wuku Dungulan kawastanin Umanis Galungan. Ring rahina Saniscara Pon, wuku Dungulan kawastanin rahina Pamaridan Guru. Rahina Redite Wagé, wuku Kuningan kawastanin Ulihan. Rahina Soma Kliwon, wuku Kuningan rahina Pamacekan Agung. Rahina Sukra Wagé, Wuku Kuningan kawastanin Penampahan Kuningan. Rahina Saniscara Kliwon, wuku Kuningan piniki sané kawastanin rahina Kuningan. Salanturnyané pamuput reruntutan rahina Galungan lan Kunigan sané jatuh ring rahina Buda Kliwon, wuku Pahang kawastanin Pegat Uwaka. Ring rahina punika, makasami rahina reruntutan Galungan sampun usan kalaksanayang.

Ring Rahina Buda Pon, wuku Sungsang sané kawastanin rahinan Sugihan Pangenten puniki madué teges ngentenin, ngélingang malih mangda krama prasida ngeret indria, nénten malaksana sané boya-boya. Mawit Sugihan Pangenten ngantos Buda Kliwon Pahang kawastanin Nguncal Balung. Nguncal Balung tegesnyané ngicalang pikayunan sané nénten becik santukan keni gegodan Sang Kala Tiga. Sang Kala Tiga antuk wujudnyané pinaka Purusa (Kala Rudra) taler wujudnyané pradana (Durga Murti) mangda prasida mawali somia. Santukan punika, ri kala Nguncal Balung puniki nénten dados ngambil pakaryan minakadi ngwangun umah (jero), ngwangun sanggah utawi merajan, miwah nglaksanayang upacara pawiwahan.

Sinalih tunggil cara anggén nyujuh tetujon sané kaaptiang rikala Sugihan Pangenten inggih punika Nglawang utawi nyolahang barong tur mailehan ring wewidangan désa adat. Ri kala punika, Déwa Tri Murti ngripta para Bhuta Kala. Déwa Brahma dados Topeng Bang, Déwa Wisnu dados Telek, Déwa Siwa dados Barong. Makasami barong puniki sané kairingang tur kasolahang ri kala Nglawang.

Arahina risampuné Sugihan Pangenten kawastanin Sugihan Jawa sané jatuh ring rahina Wraspati Wagé, wuku Sungsang. Benjangnyané ring rahina Sukra Kliwon, wuku Sungsang kawastanin rahina Sugihan Bali. Sugihan Jawa mateges nyuciang Bhuana Agung (makrokosmos) mawit saking sekala miwah niskala sané kaniasayang antuk nglaksanayang pamuspan ring genah-genah suci rumasuk ring merajan. Yéning Sugihan Bali mateges nyuciang Bhuana alit utawi angga sarira antuk nglaksanayang panglukatan majeng angga sarirané. Lianan nglaksanayang penglukatan, taler kalaksanayang bakti Yoga sané matetujon ngicénin katreptian pikayunan.

Kantun akéh krama Hindu ring Bali sané bimbang yéning sampun maosang pacang nglaksanayang Sugihan. Krama Bali kantun bimbang Sugihan sané cén pacang kalaksanayang. Sugihan Bali napi Sugihan Jawa? Wénten sané maosang mangda nglaksanayang Sugihan Jawa santukan keturunan saking Kerajaan Majapahit (Jawa) tur wénten taler sané maosang mangda nglaksanayang Sugihan Bali santukan keturunan wong Bali asli. Napiké yakti sakadi punika?

Sujatinipun cawisannyané sampun kaunggahang ring sajeroning Lontar Sundarigama sakadi puniki, “Sungsang, wrehaspati Wagé ngaran parerebuan, sugyan jawa kajar ing loka, katwinya sugyan jawa ta ngaran, apan pakretin bhatara kabeh arerebon ring sanggar mwang ring parahyangan, dulurin pangraratan, pangresikan ring bhatara saha puspa wangi. Kunang wwang wruh ing tattwa jnana, pasang yoga, sang wiku angarga puja, apan bhatara tumurun mareng madyapada, milu sang Déwa pitara, amukti bante anerus tekeng galungan. Prakerti nikang wwang, sasayut mwang tutwan, pangarad kasukan ngaranya.

Sukra Kliwon, sugyan Bali, sugyan ing manusa loka, paknanya pamretistan ing raga tawulan, kewala sira apeningan anadaha tirta panglukatan, pabersihan ring sang Pandita”.

Tegesipun inggih punika : ri kala wuku Sungsang, rahina Wraspati Wagé Sungsang kawastanin parerebuan utawi Sugihan Jawa sané kategesang nyuciang Bhuana Agung (makrokosmos) olih krama. Kawastanin Sugihan Jawa santukan pinaka rahina suci majeng para Bhatara sané kaniasayang antuk nglaksanayang rerebu ring sanggar, parahyangan miwah ring pura-pura siosan, kalanturang antuk nglaksanayang pangraratan miwah pangeresikan. Taler wénten sané nglaksanayang Yoga. Para Pandita nglaksanayang puja pangastawa sané ageng santukan ring rahina puniki Bhatara pacang tedun ka marcapada kairing antuk makasami para Déwa taler leluhur sané jagi nunas aturan sané kaunggahang. Aturan sané kaunggahang inggih punika Sesayut Tutwam utawi sané kasengguh Ngarad Kasukan (penarik kebahagiaan).

Ring rahina Sukra Kliwon Sungsang, kawastanin Sugihan Bali, rahina suci majeng Umat Hindu makasami sané mateges nyuciang angga sarira (mikrokosmos) taler nunas Tirtha Penglukatan ring Ida Ratu Pedanda.

Iraga dados krama Hindu, makekalih rahina Sugihan puniki patut kamargiang manut tegesnyané soang-soang. Sugihan Jawa mateges nyuciang Bhuana Agung utawi makrokosmos. Sugihan Bali mateges nyuciang Bhuana Alit utawi angga sarira. Upacara Sugihan Jawa utawi Siguhan Bali nénten ja kalaksanayang manut keturunan kémanten.

Ring Sugihan Jawa utawi Sugihan Bali sané pacang rauh puniki, kaaptiang majeng para krama mangda prasida ngamargiang pamuspan utawi panyucian ring makekalih rahina puniki. Rahina Sugihan Jawa sané jagi rauh nepet tanggal 23/8, yéning Sugihan Bali nepet tanggal 24/8.

Upacara Sad Kertih


Umat Hindu Bali sajebag Bali katah madué kapatutan ring widang agama sané mesti kalaksanayang sajeroning kahuripan maagama, inggih punika upacara sané patut kalaksanayang ring soang-soang kulewarga miwah sajeroning makrama ring Désa pakraman. Upacara punika wénten sané kamargiang sawilang rahina, sawilang wuku, ngabulan, nganem bulan, ngawarsa, ngalimang warsa, ngadasa warsa, ngasatus warsa miwah wénten taler upacara sané pinih lami kalaksanayang ngasiu warsa apisan. Upacara punika samian kalaksanayang ninutin rerahinan sané kanggehang becik madasar saptawara, pancawara, wuku, odalan sané munggah sajeroning prasasti ring pura-pura miwah lontar.

Upacara sané kalaksanayang olih umat Hindu punika silih sinunggilnyané wénten upacara sané kawastanin upacara Sad Kertih. upacara Sad Kertih wantah upacara sané lumrah kalaksanayang ring Bali. Sad Kertih manut daging lontar mawit saking kruna sad miwah kruna kertih, kruna sad madué teges nenem miwah kruna kertih mateges suci, suksmannyané nenem kesucian sané mesti kamargiang olih krama ring jagaté sajeroning ngastitiang mangda jagaté miwah sadagingnyané tetep imbang.

Sad Kertih utawi nenem kasucian sané kabaos punika minakadi sané kapertama kabaos upacara Atma Kertih wantah utsaha saking jatmané nyuciang Sang Hyang Atma (jiwa). Salanturnyané upacara Samudra Kertih inggih punika upacara sané kamargiang sajeroning nyuciang segara, yéning ring jagat sekala pinaka pralambang yoni tetujonyané ngemit mangda kahanané prasida tetep lestari lan ajeg. Upacara Danu Kertih inggih punika utsaha saking i manusa nglestaring genah klebutan toya minakadi Klebutan, Tukad, Danu miwah sané siosan. Salanturnyané, upacara Wana Kertih wantah utsaha nglestariang kahanan alas (hutan) sané wénten ring sajebag jagaté.

Siosan punika wénten taler upacara sané mawasta Jagat Kertih suksmanyané wantah utsaha ngemit paiketan becik pantaraning parahyangan inggih punika paiketan i manusa sareng Ida Sang Hyang Widhi, pawongan utawi paiketan becik i manusa sareng manusa miwah palemahan inggih punika paiketan sané becik pantaraning i manusa sareng wewidangan. Raris upacara Yana Kertih inggih punika upacara sané matetujon nyuciang déwek mangda nénten ngamangguhin gegodan prasida kalaksanayang majalaran malukat.

Upacara-upacara punika kalaksanayang antuk upacara sané matios-tiosan, pamekas upacara sané katurang majeng jagaté nganggén sarana sané ageng, sakadi upacara Samudra Kertih, Danu Kertih miwah Wana Kertih wantah upacara-upacara sané mautama sané katurang majeng jagaté. Upacara wana kertih lumrahnyané kalaksanayang ring gunung majalaran mulang pakelem sakadi kalaksanayang ring pucak Gunung Agung miwah Gunung Batur. Punika taler Tawur Agung Labuh Gentuh,mendak toya, pakelem (Danu Kertih) lan Samudra Kertih kalaksanayang majalaran melasti miwah mapakelem sané kapulang ring tengahing Danu utawi Segara minakadi ring Danu Batur lan Danu Beratan, yéning ring Segara ring Bali lumrahnyané kalaksanayang ring Segara Rupek miwah genah sané lianan nganggén sarana wewalungan sané sampun kasuciang.

 

 

 

Upacara Otonan “Nelu Bulanin”


Otonan, Nelu Bulanin

OTONAN wantah silih tunggil upacara sané patut kalaksanayang ring Bali olih umat Hindu Bali sané mapaiketan sareng budaya, agama lan dresta. Otonan mawit saking kruna “pawetuan”, inggih punika pakéling rahina embas manut dresta agama Hindu ring Bali madasar Sapta wara, Panca wara, lan Wuku. Upacara puniki ninutin sistem kalénder wuku Bali, sané satata kalaksanayang sawilang 6 bulan utawi 210 rahina. Upacara otonan kasuksmain tur matetujon nebus sakancan laksana kaon sané sampun kalaksanayang mangda molihang kahuripan sané becikan ring kahuripan sané jagi rauh.

Ring Bali katah wénten bacakan upacara minakadi upacara Déwa yadnya, Manusa yadnya, Pitra yadnya, Rsi yadnya miwah Bhuta yadnya. Pamekas ring upacara manusa yadnya sampun kalaksanayang mawit saking raré kantun ring garban ibu i manusa sampun kaupacarain antuk upacara sané kawastanin upacara garba wedana (magedong-gedongan), raris sesampun embas kakawitin ngaturang upacara dapetan, upacara kepus puser, upacara nglepas awon sané kalaksanyaang sesampun anak alit matuwuh 12 rahina, salanturné kalaksanayang upacara tutugambuhan (abulan pitung dina) utawi sané ketah kasambat “upacara macolongan” puniki kalaksanayang sesampun anak alit matuwuh 42 rahina.

Salanturnyané sesampun bayi matuwuh tiga bulan utawi 105 rahina kalaksanayang upacara nyambutin utawi sané ketah kasambat ring sakatah wewidangan pinaka upacara tigang bulanan “nelu bulanin”, raris kalaksanayang upacara satu oton sesampun anak alit matuwuh 210 rahina utawi 6 bulan, Upacara tumbuh gigi ketah kasambat ngempugin, upacara maketus gigi, raris kalaksanayang upacara menék bajang (munggah deha/ truna), salanturné kalaksanayang upacara potong gigi (mapandes/ masangih) upacara puniki matetujon ngirangin Sad Ripu i manusa malarapan nyangih gigi 6 besik, salanturné upacara sané pinih untat wantah upacara pawiwahan ngiket anak lanang lan istri makurenan.

Upacara tigang bulanan “nelu bulanin” ring Bali patut kalaksanayang majeng soang-soang anak alit santukan upacara puniki pinih mabuat. Upacara tigang bulanan matetujon nginkinang anak alité mangda waspada majeng gegodan panca indria, siosan punika taler maka cihna ngaturang suksmaning manah majeng Ida Sang Hyang Widhi Wasa pamekas majeng nyama bajang lan kanda pat sané sampun ngempu raréné ngawit kantun ring garban ibu kantos embas, ri kala punika taler jalaran ngicén anak alité aran santukan sampun kanggehang pinaka manusa tur sampun kadadosang ngenjekin tanah.

Otonan, Nelu Bulanin

Dudonan upacara nelu bulanin lumrahné kapuput olih pinandita miwah jero mangku, miwah kalaksanayang ring jero soang-soang. Upacara puniki nganggén sarana banten miwah sakatah pralambang manut sané sering kakantenan lan kalaksanayang ri kala ida dané madué anak alit. Sajeroning upacara nelubulanin ring kramané salami puniki wénten bacakannyané inggih punika upacara alit sarananyané nganggén banten panglepasan, penyambutan, jejanganan, banten kumara miwah tataban. Kaping kalih wénten bacakan sané agengan masarana banten panglepasan, penyambutan, jejanganan, banten kumara, tataban, pula gémbal, banten panglukatan, banten turun tanah.

Manut agama lan dresta ring Bali, krama Bali sujatiné krama sané akéh madué ritual kaagamaan sané kakuubin ring upacara Manusa Yadnya lan Pitra Yadnya. Ritual agama punika kalaksanayang majeng krama Hindu mawit saking kantun ring sajeroning garba ngantos embas, munggah deha/truna, ngantos mawali ka tanah wayah. Suandra – Bali Post, Senin, 08 April 2012.